نگارینه هنر اسلامی

نگارینه هنر اسلامی

تحلیل قالیچه چهارفصل با امضا حدّاد بر اساس رویکرد ترامتنیت ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه هنر، دانشگاه حضرت معصومه ، قم، ایران. :s.erfanmanesh@hmu.ac.ir
چکیده
در این پژوهش، مسئله اصلی تحلیل روابط میان متن‌های موجود در قالیچه چهارفصل حداد است. قالیچه چهارفصل، از هنرهای پایان دوره قاجار است که نمونه‌های متعددی از آن در اوایل پهلوی نیز بافته شده است. حضور نام حداد در این قالیچه، و بر اساس نظر خشکنابی، تولید آن توسط شیخ حسن حداد، اهمیت و ارزش ویژه‌ای به اثر می‌دهد، زیرا نشانگر هویت هنرمند و منبع ارزش پژوهشی است. تصاویر قالیچه شامل نقش‌برجسته‌ها و بناهای تاریخی است که هم‌نشینی آنها روابط خاصی را ایجاد می‌کند. سؤال اصلی این پژوهش چگونگی راوابط و دلالت‌های میان متن‌های تشکیل دهنده اثر است و هدف، تبیین این روابط و درک معنای نمادها، متون و آثار درون اثر است، روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و بر پایه رویکرد ترامتنیت ژنت است که امکان تحلیل نحوه تولید، رابطه و پیامدهای معنایی این متون را فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد هنرمند، متنی خلق کرده است که بر برتری نمادهای دوران پیش از اسلام و میراث ایرانی تأکید دارد. همچنین این اثر به شکل ضمنی بیانگر قالیچه بهارستان است و قرار دادن نام حداد بر سر شاه ساسانی، او را به عنوان حافظ میراث فرهنگی ایران معرفی می‌نماید، و روابط میان متن‌ها، بر اهمیت نگهداری و انتقال هویت فرهنگی تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Four Seasons Carpet with Haddad's Signature Based on Gérard Genette's Transtextuality Approach

نویسنده English

Sahel Erfanmanesh
Assistant Professor department of Art, Hazrat-e Ma’soumeh University, Qom. Iran. :s.erfanmanesh@hmu.ac.ir
چکیده English

In this research, the main issue is analyzing the relationships between the texts present in Haddad's Four Seasons carpet. The Four Seasons carpet is an art form from the late Qajar period, with numerous examples also woven in the early Pahlavi era. The presence of the name Haddad in this carpet, and according to Khoshknabi, its production by Sheikh Hassan Haddad, gives the work special importance and value, as it indicates the artist's identity and is a source of research value. The carpet's images include bas-reliefs and historical buildings, whose juxtaposition creates specific relationships. The main question of this research is how the relationships and implications between the constituent texts of the work are formed, and the goal is to explain these relationships and understand the meaning of the symbols, texts, and works within the piece. The research method is descriptive-analytical and based on Genette's transtextuality approach, which allows for analyzing the production, relationship, and semantic consequences of these texts. The findings show that the artist created a text that emphasizes the superiority of pre-Islamic symbols and Iranian heritage. This work also implicitly refers to the Baharestan carpet, and placing Haddad's name above the Sasanian king introduces him as a guardian of Iran's cultural heritage, and the relationships between the texts emphasize the importance of preserving and transmitting cultural identity.

کلیدواژه‌ها English

Qajar period
Four Seasons carpet
Hadad
Trantextuality
Gérard Genett
اوستا (1385). گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه، جلد یکم، تهران: مروارید.
آبخیز، ابوالفضل؛ مهرابی، طهمورث؛ لعلشاطری، مصطفی (1395). «سرنوشت بهارستان بعد از نبرد قادسیه (16ق./637م.)». تاریخنامۀ خوارزمی، شمارۀ 14، صص. 22ـ5.
ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم (1371). تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران. جلد هشتم، مترجم: عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت، تهران: علمی.
اردکانی موقتی، زهرا؛ اکبری، فاطمه (1397). «بررسی مبانی ساختاری طرح زیرخاکی در قالی‌های معاصر تبریز». در مجموعهمقالات همایش ملی فرش و نیازهای معاصر، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
استروناخ، دیوید (1371). «شکلگیری باغ سلطنتی پاسارگاد و تأثیر آن در باغسازی ایران». مترجم: کامیار عبدی، اثر، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 23و24، صص. 75ـ54.
اعتمادالسلطنه، محمدحسنخان (1367). مرأت‌البلدان. به‌کوشش عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، تهران: دانشگاه تهران.
افروغ، محمد (1404). «خوانش و تحلیل عناصر قالی داستان مجلس زلیخا و یوسف بافت تهران براساس نظریۀ ترامتنیت ژنت». نگره، شمارۀ 73، صص. 128ـ111.
ــــــــــــ؛ بهرامی‌قصر، بیتا (1403). «تحلیل ساختار فنی و زیبایی‌شناختی قالی طرح زیرخاکی اراک». هنرهای کاربردی، سال سوم، شمارۀ 4، صص. 59ـ45.
اکبری، امیر (1387). «کعبۀ زرتشت و اهمیت تاریخی کتیبۀ شاپور اول ساسانی». پژوهشنامۀ تاریخ، سال سوم، شمارۀ 11، صص. 70-29.
اکبری، محمدعلی (1375). رویکرد غربگرایان به نوسازی ایران. تهران: سروش.
آلن، گراهام (1380). بینامتنیت. مترجم: پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
آهنی، لاله؛ خزائی، محمد؛ عبداللهی‏فرد، ابوالفضل (1400). «تحلیل نشانه­های قدرت در قالی­های تصویری دورۀ قاجار». پژوهش هنر، سال یازدهم، شمارۀ 21، صص. 119ـ52.
بنام، امید (1388). «قالی چهارفصل تبریز». قالی ایران، شماره‌های 88ـ86.
صص 5-9
بندهش (1369). گزارش: فرنبغ دادگی، مترجم: مهرداد بهار، تهران: توس.
بهار، مهرداد (1375). از اسطوره تا تاریخ، تهران: حقیقت.
بهرامی، بهرنگ؛ امین‌زاده، بهناز؛ آقاابراهیمی سامانی، فیروزه (1386). «تأثیر سامانه‌های آبی در شکل‌گیری منظر باستانی پاسارگاد». محیطشناسی، دورۀ سی‌و‌سوم، شمارۀ 43، صص. 142ـ131.
پوپ، آرتور اپهام (1387). سیری در هنر ایران: از دوران پیش از تاریخ تا امروز. جلد ششم و نهم تا سیزدهم، زیر نظر سیروس پرهام، تهران: علمی ­فرهنگی.
ترزی، رحیم؛ محمودیان، آزاده (1401). «بررسی تحولات تاریخی و باستان‌شناختی بنای کعبۀ زرتشت: "کرنایخانه" یا "نقاره‌خانه"». مطالعات ایلامشناسی، سال ششم، شمارۀ 23، صص. 29ـ1.
توکلی طرقی، محمد (1394). «چرخش تمدنی، تسامح کوروشی و متساوی‌الحقوقی شهروندی». ایران‌نامه، دورۀ سی‌ام، شمارۀ 2، صص. 119ـ52.
ثعالبی، ابومنصور عبدالملک بین محمد (1368). تاریخ ثعالبی (غرر الخبار ملوک‌الفرس و سیرهم). مترجم: محمد فضائلی، تهران: نقره.
چندلر، دانیل (1386). مبانی نشانهشناسی. مترجم: مهدی پارسا، سورۀ مهر.
خشکنابی، سیدرضا (1378). ادب و عرفان در قالی ایران. تهران: سروش.
دانشگر، احمد، (1376). فرهنگ جامع فرش: یادواره. تهران: یادوارۀ اسدی.
رضی، هاشم (1381). آیین مهر: تاریخ آیین رازآمیز میترایی در شرق و غرب از آغاز تا امروز. تهران: بهجت.
شاهچراغچی، آزاده (1389). پارادایمهای پردیس. تهران: جهاد دانشگاهی.
صوراسرافیل، شیرین (1381). طراحان بزرگ فرش ایران. تهران: پیکان.
طاهری، صدرالدین (1391). «کهنالگوی شیر در ایران، میان‏رودان و مصر باستان». هنرهای زیبا، شمارۀ 49، صص. 93-83.
طبری، محمد بن جریر (1375). تاریخ طبری. مترجم: ابوالقاسم پاینده، جلد دوم و پنجم، تهران: اساطیر.
طوسی، ابوعلی حسن (1347). سیرالملوک (سیاستنامه). به‏کوشش هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
عرفان‌منش، ساحل (۱۴۰۲). «خوانش ترامتنی قالیچۀ زن نشسته، محفوظ در گالری احدزاده». زن در فرهنگ و هنر، سال پانزدهم، شمارۀ 4، صص. 515ـ493.
فرصت شیرازی (1377). آثار العجم. دو جلد، بهتصحیح و تحشیۀ منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.
قانی، افسانه؛ مهرابی، فاطمه (۱۳۹۸). «بررسی و تحلیل عناصر بصری قالیچۀ جانمازی صفوی براساس آرای ژرار ژنت». نگره، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 52، صص. 84ـ69.
کشاورز افشار، مهدی (1394). «تکثیر مکانیکی اثر هنری در عصر قاجار و تأثیر آن بر فرش ایران». گلجام، دورۀ یازدهم، شمارۀ 27، صص. 21ـ5.
گرجی، مصطفی؛ محمدی مبارز، حسین (1393).  «بررسی تطبیقی سه شخصیت اسطورهای‎ـ تاریخی کیخسرو، کوروش و ذوالقرنین». پژوهش‌های ادبی، شمارۀ 44، صص. 197ـ167
گویری، سوزان (1375). آناهیتا در اساطیر ایرانی. تهران: جمال­الحق.
لوکونین، ولادکیر (1350). تمدن ایران ساسانی. مترجم: عنایت‎الله رضا، تهران: علمی و فرهنگی.
محمدی خبازان، سهند (1403). «اسطوره‌شناسی تحلیلی سرستون‌های تختجمشید: تمثیل‌ها و تمثال‌های هویت‌ساز در معماری هخامنشی». مطالعات هنرهای تجسمی، سال نخست، شمارۀ 1، صص. 75ـ67.
محمودآبادی، سیداصغر؛ مزدبران، محسن (1396). «نمایشگاه هنری پیروزی شرق بر غرب در نقش‏برجستۀ شاهپور اول ساسانی در تنگ چوگان». مطالعات اسناد میراث فرهنگی، سال یکم، شمارۀ 2، صص. 93ـ83.
مقدم، محمد (1385). جستار دربارۀ مهر و ناهید. چاپ دوم، تهران: هیرمند.
میرزا آقا خان کرمانی (1324)، آیینه اسکندری، تهران، بی‌تا
میرزایی، عبدالله (1398). «تبیین بسترهای تاریخی پدیدۀ نوگرایی در قالی‌های معاصر تبریز». مطالعات تاریخ فرهنگی، سال دهم، شمارۀ 39، صص. 160ـ129.
ــــــــــــــ؛ زرنقی، شادی (1400). «سیر تاریخی شکل‌گیری طرح چهارفصل در قالی ایران». پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال سوم، شمارۀ 3 (پیاپی 35)، صص. 20ـ15.
ـــــــــــــ؛ وندشعاری، علی؛ زرنقی، شادی (1401). «پژوهشی در فرم و محتوای قالی‌های چهارفصل ایران»، باغ نظر، دورۀ نوزدهم، شمارۀ 114، صص. 72-61.
میرمحمدصادق، مهرداد (1404). (مصاحبه) دربارۀ شیخ حسن حداد و قالی خسروانوشیروان، تهران.
نامورمطلق، بهمن (1386).  درآمدی بر بینامتنیت. تهران: سخن.

_________(1391)، کونه‌های بیش متنی، پژوهشهای ادبی، دوره9، شماره 38، 139--152

ـــــــــــــــــ (1395). بینامتنیت: از ساختارگرایی تا پست­مدرنیسم. چاپ دوم، تهران: سخن.
ـــــــــــــــــ (1403). بیش‎متنیت: نظریۀ برگرفتگی‌های میان‎متنی. تهران: سخن.
ـــــــــــــــــ؛ کنگرانی، منیژه (1394). فرهنگ مصور نمادهای ایرانی. تهران: شهر.
 
 
 
-          Black, J. & Green, A., 1992, Gods, Dmons and Symbols of Ancient Mesopotamia, British Museum Press
-          Dalley, S., 1986, The God Salmu and the Winged Disk, Iraq, Vol.48, pp. 85-101.
-          Genette, Gererd(1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree. University of Nebraska Press.
-          Graham, A (1993). Intertxtuality. London& New Yourk: Routlrdge.
-          Giusti, Emanuele (2021), from the Field to the Bookshop. Shaping Persepolis in the Early 18th century. Cahiers François Viète [Online], III-10 | 2021, Online since 01 April 2021, connection on 18 January. 2023. URL: http://journals.openedition.org/cahierscfv/408 ; DOI: https://doi.org/10.4000/cahierscfv.
 
-          MacKenzie, D. N. (1971). A concise Pahlavi dictionary. London: Oxford University Press.
-          Zettler, L.R., 1979, On the Chronological Range of Neo-Babylonian and Achaemenid Seals, Journal of Near Eastern Studies, Vol.38, No.4.pp.275-270.
URLS:
URL1: https://www.dreamstime.com/photos-images/persian-reliefs-persepolis.html
URL4:https://www.talab.org/tourism/historical/soltanieh-dome-is-one-unique-monuments-iran.html
دوره 13، شماره 31
مرداد 1405
صفحه 69-88

  • تاریخ دریافت 20 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1405