نگارینه هنر اسلامی

نگارینه هنر اسلامی

تحلیل الگوی کارآفرینی در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‎قلم از منظر تخریب خلاق شومپیتری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تخصصی، رشته‌ی تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران.
2 دانشیار، دکتری تخصصی پژوهش هنر، دانشکده‌ هنر، دانشگاه شاهد؛ تهران، ایران
3 استادیار، دکتری تخصصی پژوهش هنر، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز؛ تبریز، ایران.
چکیده
سیاه‌قلم شیوه‎ای تزئینی در فلزکاری و ترکیبی از سولفیدهای نقره شامل نقره، گوگرد، مس و سرب است. با توجه به قدمت طولانی سیاه‏قلم و زیورآلات سیاه‏قلم در ایران و رو به ‌فراموشی نهادن آن در ایران و ظرفیت‏های فنی سیاه‏قلم و نیز اهمیت کارآفرینی فرهنگی در هنر، تحلیل الگوی کارآفرینی در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‎قلم ازمنظر تخریب خلاق شومپیتری ضروری به نظر می‏رسد. شناسایی شاخص‌های الگوی طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‌قلم ایرانی براساس تخریب خلاق شومپیتری و شناخت چگونگی افزایش کیفیت و ارتقای تکنیکی و زیبایی بصری آثار سیاه‏قلم گذشته براساس نظریۀ کارآفرینی شومپیتری اهداف پژوهش حاضر است. پرسش‌های پژوهش عبارت‌اند از: 1. شاخص‌های الگوی طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‌قلم ایرانی براساس تخریب خلاق شومپیتری کدام‎اند؟ 2. چگونه می‎توان آثار سیاه‏قلم گذشته را براساس نظریۀ کارآفرینی شومپیتری ارتقا داد و با کیفیتی بالاتر و زیباتر تولید کرد؟ در پژوهش حاضر اطلاعات کتابخانه‌ای و داده‌های اسنادی، میدانی و تصویری با رویکرد توصیفی‎ـ تحلیلی بررسی شده است. نمونه‌های مورد بررسی که با الگوی کارآفرینی شومپیتری ارتقا یافته، شامل دو نمونه انگشتر سیاه‎قلم متعلق به دوره‌های صفویه و قاجاریه است و نمونه‌ها با شیوه‌های هنری ملیله‌کاری، فیروزه‌کوبی و قلم‎زنی سبک اصفهان تلفیق شده‌اند و آثار نهایی خلق شده است. نتایج نشان می‌دهد نظریۀ کارآفرینی شومپیتر مبتنی بر تخریب خلاق و خلاقیت نوآورانه از نوع نوترکیبی است و با کاربرد مدل تلفیق در تولید زیورآلات سیاه‏قلم حاصل می‏شود و شامل ترکیب فنون مختلف و نیز تلفیق نقوش و تکنیک‌های فلزکاری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the entrepreneurial pattern in the design and manufacture of Niello ornaments from the perspective of Schumpeterian creative destruction

نویسندگان English

sahar zekavat 1
Khashayar Ghazizadeh 2
Shahryar Shokrpour 3
1 PhD in Comparative and analytical history of Islamic art, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Faculty of Arts craft, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده English

Niello is a decorative technique in metalworking and a combination of silver sulfides including silver, sulfur, copper and lead. Considering the long history of Niello and Niello ornaments in Iran, and its oblivion in Iran and the technical capabilities of Niello and the importance of cultural entrepreneurship in art, the analysis of the entrepreneurial pattern in the design and manufacture of Niello ornaments from the perspective Schumpeterian creative destruction seems necessary. The objectives of this research are to identify the indicators of the design and manufacturing pattern of Iranian Niello ornaments based on Schumpeterian creative destruction and to understand how to increase the quality and improve the technical and visual beauty of past Niello works based on Schumpeterian entrepreneurship theory. The research questions are: 1- What are the indicators of the design and manufacturing pattern of Iranian Niello ornaments based on Schumpeterian creative destruction? 2- How can the Niello works of the past be improved and produced with higher and more beautiful quality based on Schumpeterian entrepreneurship theory? In the present research, library information and documentary, field and visual data have been examined with a descriptive-analytical approach. The examined samples, which have been upgraded with the Schumpeterian model of entrepreneurship, include two sample of Safavid and Qajar Niello rings, and the samples have been combined with the artistic techniques of Filigree, Turquoise Inlaying, and Isfahan style Toreutics, and the final works have been created. The results show that Schumpeter's entrepreneurship theory is based on creative destruction and innovative creativity of a recombination type, and it is achieved by applying the model of integration in the production of Niello ornaments, and it includes the combination of different techniques, and also the combination of metalworking motifs and techniques.

کلیدواژه‌ها English

Niello ornaments
entrepreneurship
cultural entrepreneurship
creative destruction
آیین‌نامۀ فیروزه‌کوبی، استاندارد ملی ایران (1392).
ابنوی، آزیتا (1390). «بررسی طرح و ساخت زیورآلات در دورۀ سلجوقی و محدودۀ متأثر از آن». پایان‌نامۀ کارشناسی‎ارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.        
استینسون، اوکویرک؛ کایتون، ویگ‌بون (1390). مبانی هنر: نظریه و عمل. مترجم: محمدرضا یگانه‌دوست، تهران: سمت.
اصغرزاده، یکتا؛ زاهدپور، نیلوفر (1394). «مقایسۀ تکنیک و نقوش و ترکیبات شیمیایی رنگ‌های مینای نقاشی اصفهان و مینای صابئین اهواز». در ششمین کنفرانس بین‌المللی اقتصاد، مدیریت و علوم مهندسی.
افروغ، محمد؛ سعیدی، فاطمه (1402). «تحلیل ساختاری و روش‌های نوآورانه در طراحی زیورآلات با استفاده از طرح‌ها و نقش‌های قالی فراهان». رهپویۀ هنرهای تجسمی، دورۀ ششم، شمارۀ 2، صص. 40ـ29.
الینگر، ریچارد (1381). ساختار رنگ و طراحی. مترجم: فرهاد گشایش، تهران: عفاف.
باباطاهری، صغری (1395). «مطالعۀ‌ تطبیقی نقوش حیوانی در قلم‌زنی‌های دورۀ‌ صفوی با قلم‌زنی‌های دورۀ معاصر (پنجاه سال اخیر)». پایان‌نامۀ‌ کارشناسی‎ارشد، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد تهران.
برات‌لو، فاطمه (1386). «کارآفرینی فرهنگی: پیام‌هایی برای بومی‌سازی». اطلاعات سیاسی‌ـ اقتصادی. شمارۀ 238ـ237، صص. 143ـ136.
برونر، رابرت. هایل (1370). بزرگان اقتصاد. مترجم: احمد شهسا، تهران: علمی و فرهنگی.
پلندریت، هارولد ج.؛ ورنر، ا. ی. ا. (1391). حفاظت، نگهداری و مرمت آثار هنری و تاریخی. مترجم: رسول وطن‌دوست، تهران: دانشگاه هنر تهران.
پوپ، آرتور؛ اکرمن، فیلیس، (1387)، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. مترجم:‌ نجف دریابندری و دیگران، تهران: علمی و فرهنگی.
پورجاهد، حجت (1397). کارآفرینی در حوزۀ صنایعدستی، قابلیت‌ها و موانع آن. تهران: ماهواره.
ترکاشوند، زهرا (1400). «تئوری تخریب خلاق شومپیتر: الگوی توسعۀ اقتصادی در شرایط بحرانی کرونایی و پس از آن». ترویج علم، سال دوازدهم، شمارۀ 20، صص. 159ـ128.
توکلی، مرداویج (1399). «طراحی مدل کسبوکار امکان‌گرایانه برای بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینی در صنایع‏دستی سفالی لالجین». پایاننامۀ دکتری تخصصی، دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان.
جنسن، چارلز (1393). تجزیه‏وتحلیل آثار هنرهای تجسمی. مترجم: بتی آواکیان، تهران: سمت.
حاجی‏حسینی، حجتالله (1383). «مبانی نظری توسعۀ فناوری از دیدگاه مکاتب». توسعۀ تکنولوژی، سال دوم، شمارۀ 5، صص. 14ـ5.
حمزه‌لو، ندا (1398). «طراحی و تبیین مدلی مبتنی بر بسترها و راهبردهای کارآفرینی سنتی در صنایعدستی». پایاننامۀ دکتری تخصصی، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
دوامی، تقی؛ انعامی، فرزانه (1395). «مرصع‌کاری؛ هنری فراموش‌شده». در نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی‎ـ اسلامی با تأکید بر هنرهای رو به فراموشی، اصفهان.
دهخدا، علی‌اکبر (1339). لغت‌نامه. زیر نظر محمد معین، تهران: چاپخانۀ دانشگاه تهران.
دهدهجانی، جواد (1398). «نقش آموزش در توسعۀ کارآفرینی صنایع‏دستی ایران». مطالعات هنر اسلامی، دورۀ 15، شمارۀ 33، صص. 163ـ148.
ذکاوت، سحر (1394). «طراحی و ساخت زیورآلات براساس شیوۀ‌ سیاه‌قلم در هنر حکاکی نقرۀ‌ تبریز». پایان‌نامۀ‌ کارشناسی، دانشکدۀ هنرهای اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
ذکاوت، سحر؛ قاضی‌زاده، خشایار (1398). «مطالعۀ تحلیلی تکنیک تزئینی سیاه‌قلم در آثار فلزکاری دورۀ ساسانی». اولین کنفرانس ملی دوسالانه باستان شناسی و تاریخ هنر ایران، بابلسر.
ـــــــــــــ (1398). «مقایسۀ تحلیلی نقوش و نحوۀ اجرای اسلوب سیاه‌قلم در فلزکاری اقوام مندائی اهواز و ارامنۀ تبریز در ایران». پایان‌نامۀ کارشناسی‏ارشد، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد تهران.
ــــــــــــ؛ قاضی‌زاده، خشایار (1399الف). «مطالعۀ تحلیلی هنر سیاه‌قلم در فلزکاری دورۀ سلجوقی و کاربست آن در گسترش هنر دورۀ معاصر». تاریخ علم، دورۀ هجدهم، شمارۀ 1، صص. 130ـ97.
ــــــــــــ؛ ــــــــــــــــــ (1399ب). «مطالعۀ تطبیقی نحوۀ ساخت و اجرای هنر سیاه‌قلم ارامنۀ تبریز و مینای سیاه صابئین مندایی اهواز». دانش‌های بومی ایران، سال ششم، شمارۀ 13، صص. 486ـ453.
ــــــــــــ؛ ــــــــــــــــــ (1401الف). مطالعۀ تطبیقی نقوش تزئینی و نحوۀ اجرای هنر سیاه‌قلم در فلزکاری ارامنۀ تبریز و صابئین مندایی اهواز». نگارینه، دورۀ نهم، شمارۀ 23، صص. 26ـ5.
ــــــــــــ؛ ــــــــــــــــــ (1401ب). هنر فلزکاری سیاه‌قلم در ایران. یزد: اندیشۀ کویر.
ــــــــــــ؛ ـــــــــــــــــ (1402). «تحلیل کارآفرینی در طراحی و ساخت قاب‎آینه براساس مفهوم‌شناسی نور در اسلام». الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دورۀ یازدهم، شمارۀ 2، صص. 206ـ181.
زارعی فارسانی، احسان؛ قاسمی اشمفتکی، مریم (1398). «ترکیب‌بندی در نگارگری ایرانی با تأکید بر مضمون و اصول سنت‌های تصویری». جلوۀ‌ هنر، سال یازدهم، شمارۀ‌ 2، صص. 42ـ21.
زیودار، مهدی (1398). «فرصتهای کارآفرینانه: الگوها و رویکردها، پیش فرضها و دیدگاه‌ها». سیاست‏نامۀ علم و فناوری، دورۀ نهم، شمارۀ 4، صص. 54ـ47.
شاد قزوینی، پریسا؛ حجازی، معینالسادات (1399). «مطالعۀ نشانه‌شناسانۀ زیورآلات تومار زنان ایل تکۀ قوم ترکمن». زن در فرهنگ و هنر، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 3، صص. 392ـ369.
شریفیانا، شراره (1396) «شناسایی عوامل کلیدی موفقیت هنرمندان میناکاری در عرصۀ کارآفرینی فرهنگی». پایان‌نامۀ کارشناسی‎ارشد، دانشکدۀ پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان.
شکرپور، شهریار؛ ذکاوت، سحر (1395). «هنر سیاه‌قلم روی نقره و راهکارهای احیای آن». نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی- اسلامی با تأکید بر هنرهای رو به فراموشی.
شومپیتر، ژوزف (1375). کاپیتالیسم، سوسیالیسم و دموکراسی. مترجم: حسن منصور، تهران: مرکز.
صالح، الهه (1394). «بررسی زیورآلات وابسته به پوشاک مردان در عهد قاجار.». پیکره، شمارۀ 8، صص. 24ـ35.  
عابدی، بهاره؛ خسروی‌پور، بهمن (1391). «آموزش کارآفرینی: مفاهیم، ضرورت، چالش‌ها و راهکارها». در نخستین همایش ملی کارآفرینی.
عابری‌اصل، سمیه (1384). «آشنایی با هنر ملیله‌کاری شهر زنجان با تکیه بر طرح‌ها و نقوش». پایان‌نامۀ کارشناسی، دانشگاه غیرانتفاعی سورۀ تهران.
فرشباف حق‎رو، الهام و دیگران (1399). «طراحی الگوی توسعۀ کارآفرینی در حوزۀ صنایع فرهنگی بومی ایران». مطالعات میانفرهنگی، سال پانزدهم، شمارۀ 43، صص. 60ـ35.
فرهادی، کاوه؛ میرزایی، محمدرضا (1396). «کارآفرینی فتوتی: جستاری پدیدارشناسانه در کارآفرینی بومی». برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، سال هشتم، شمارۀ‌ 31، صص. 167ـ117.
قاسمی‌نیا، مریم (1396). «بررسی ظرفیت کارآفرینی صنایع‏دستی فلزی اصفهان (نمونۀ موردی: ساخت احجام فلزی و کوفی‌گری)». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده هنر و معماری اردکان، دانشگاه علم و هنر یزد.
قربانی، شعبان‌علی؛ کیان‌مهر، قباد؛ آشوری، محمدتقی (1393). «جایگاه طراحی (دیزاین) در توسعه و رشد کارآفرینی هنری در حوزۀ صنایع‏دستی»، پژوهش هنر، سال دوم، شمارۀ‌ 6، صص. 118ـ111.
لوسی اسمیت، ادوارد (1380). فرهنگ اصطلاحات هنری. مترجم‌: فرهاد گشایش، تهران: عفاف.   
محمدتبار، مریم (1399). «زیورآلات». در دائرة‎المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی. https://www.cgie.org.ir/fa/article/257549/
محمدزاده، مهدی؛ سلاحی، گلناز (1392). «بررسی موضوعی آرایهها و نقش‌مایهها در اشیای فولادی عصر قاجار». جلوۀ هنر، دورۀ پنجم، شمارۀ 1، 76ـ63.
محمدیزاده، اکرم (1398). «تدوین تاریخ فلزکاری آذربایجان در دورۀ معاصر (از قرن 13 هجری تاکنون)». پایان‌نامۀ دکتری تخصصی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران.
مخبردزفولی، عبدالله؛ جمشیدی، امید؛ حاجی‏میررحیمی، سیدداوود (2019). «طراحی مدل توسعۀ کارآفرینی در مراکز آموزش کشاورزی و تحلیل استراتژیک وضعیت کارآفرینی؛ مورد مطالعه: مرکز آموزش عالی امام‏خمینی(ره)». رویکردهای پژوهشی کارآفرینانه در کشاورزی، دورۀ 0، صص. 90ـ73.
موسوی بازرگانی، سیدجلال (1390). کارآفرینی فرهنگی در تهران: بررسی موانع و سیاست‌های مناسب. به‏سفارش ادارۀ کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، تهران: جامعه و فرهنگ.
مهدویه، علی (1390). «بررسی روششناختی اندیشه‌های اقتصادی ژوزف آلویس شومپیتر». پایاننامۀ کارشناسی‏ارشد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه.
میرزایی، زینب (1393). «عوامل مؤثر بر کارآفرینی فرهنگی در صنایع دستی عشایری استان لرستان». پایان‏نامۀ کارشناسی‏ارشد، دانشکدۀ کارآفرینی هنر و گردشگری، دانشگاه هنر اصفهان.
ونزل، ماریان (1387). انگشتری‌ها. مترجم: غلام‏حسین ‌علی مازندرانی، تهران: کارنگ.
 
A.Scott, David. (2002). Copper and bronze in art corrosion. Colorants, conservation.
Brepohl, Erhard. (2001). Niello metal mixture, Ganoksin Jewelry making resources.
Available from: https://www.ganoksin.com/article/niello-metal-mixture/ (access date:
2025/01/20).
Brewster, David. (1832).The Edinburgh Encyclop Dia. Publisheh by Joseph and Edward Parker.
Ettinghausen, R. Grabar, O. Jenkins- Madina, M. (1983). Islamic Art and Architecture 650- 1250.london, Yale University Press Pelican History of Art.
Harper, Prudence Oliver. (1981). Silver vessels of the sasanian period, volume one: Royal imagery. New York, association with Princeton university press.
Healy, John F. (1999). Pliny the elder on science and technology. New york, Oxford University Press.
Jenkins, Marilan. Keene, Manuel. (1983). Islamic jewelry in the Metropolitan museum of art. New york, the metropolitan museum of art.
La Niece. Susan. (1983). Niello: a historical and technical survey, the antique arts journal. 279- 297.
Lounsbury, Michael and Glynn, Mary Ann (2001). cultural entrepreneurship: stories, legitimacy, and the acquisition of resources. strategic management journal, 22: 545-564.
Maryon, Herbert. (1971). Metal work and Enamelling, a practical treatise and smiths work and their allied crafts, technical attaché, research laboratory, British museum, 1945- 1963, Dover publications, INC. New York.
Schumpeter, J. (1995). The Moderting Impact of industry Technological Opporthnities, in calvin A. kent, Donald L. sexton, karl H. Vesper, Encyclopedia of Entrepreneurship, Academy of Management Journal.
Schumpeter, J. (1997) .Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harper.
Van Deutekom, Maria (2009). cultural entrepreneurship and art education. fontys hogeschool voor de kunsten.
 
URL2:https://basalam.com/sansilver/product/8330252 (access date: 2026/01/26).
URL4:https://epasazh.com/product/EP-53566469 (access date: 2024/09/10).
URL8:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/464165(access date: 2026/01/26).
دوره 12، شماره 30
1404
صفحه 201-222

  • تاریخ دریافت 22 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1405