بررسی و مطالعه نقوش شبه یین و یانگ در هنر سفالگری دوران اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه نیشابور

10.22077/nia.2025.9237.1938

چکیده

جستار حاضر، به مطالعه‌ نقوش تزیینی مشابه فرم «یین و یانگ» در هنر سفالگری دوران اسلامی ایران می پردازد. یین و یانگ فرمی دایره‌ای شکل و متشکل از دو قسمت است که به نیروهای متضاد هستی و در عین حال مکمل هم، اشاره دارد. انگاره اصلی مقاله مبتنی بر اینست که در طول دوران اسلامی ایران هنرمندان مختلف از جمله سفالگران با الگوبرداری از نقش یین و یانگ طیف متنوعی از نقوش مشابه را برای تزیین آثار هنری ابداع کردند که در عین حال دارای ابعاد هویتی خاص متناسب با حکمت هنر اسلامی بوده است. بطور خاص در برخی از سفالینه‌های دوران اسلامی ایران چنین نقوشی مشاهده می‌شود که می‌توان وجوه اشتراکی بین آنها و فرم یین و یانگ چین یافت. وجوه اشتراک مد نظر که می تواند در شناسایی خاستگاه بخشی از نقوش سفالینه اسلامی موثر افتد دلیلی بر انجام این پژوهش است و به دنبال پاسخ به این پرسش است که؛ نقوش تزیینی مشابه با فرم‌ یین ‌و یانگ چین در تزیینات سفالینه دوران اسلامی ایران تحت تاثیر چه عواملی به‌کار رفته و به لحاظ اجرا به چند گونه قابل دسته-بندی می‌باشد؟ در راستای نیل به پاسخ این پرسش از روش تحقیق توصیفی- تطبیقی با رویکرد تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و الکترونیکی استفاده شده است. از میان آثار قابل دسترس سفالینه، 10 اثر شاخص به لحاظ شباهت بیشتر با فرم یین و یانگ در نقوش و با توالی تاریخی از ابتدای دوران اسلامی تا پایان دوره قاجار مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که: گونه‌های متعدد نقوش مشابه با فرم یین و یانگ در آثار سفالینه‌ی دوران اسلامی ایران قابل شناسایی است که دارای شباهت‌های زیادی با فرم‌ مذکور است ولی در جزییات طراحی و ماهیت مفهومی حکمت هنر اسلامی تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود که از جمله تفاوتهای طراحی می‌توان به اجرای این فرم در قالب نقش اسلیمی یا گیاهی یا جانوران مختلف اشاره کرد؛ به عبارت دیگر هنرمندان سفالگر مسلمان با الهام از فرم و معنای یین و یانگ و ترکیب آن با اندیشه‌های اسلامی، نقوش مشابهی را در قالبهای ابتکاری و بدیع بکار برده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Study on Yin and Yang-like Motifs in the Pottery Art of Islamic Iran

نویسندگان [English]

  • fahimeh aghayi
  • Hashem Hosseini
university neishabur
چکیده [English]

The present article explores decorative motifs resembling the form of "Yin and Yang" in the pottery art of Islamic Iran. Yin and Yang is a circular form composed of two parts that represent the opposing yet complementary forces of existence. The main premise of this study is that, throughout Islamic periods in Iran, various artists — including potters — created a wide range of similar motifs inspired by the Yin and Yang form, which simultaneously reflected a distinctive identity aligned with the philosophy of Islamic art.

Specifically, certain Islamic-era pottery pieces exhibit motifs that share similarities with the Chinese Yin and Yang form. These commonalities, which may help trace the origin of some Islamic pottery decorations, form the basis for this research. It seeks to answer the following question:What factors influenced the use of Yin and Yang-like decorative motifs in Islamic Iranian pottery, and into how many categories can these motifs be classified in terms of execution? To address this question, the study employs a descriptive-comparative method with an analytical approach, and relies on both library and digital resources for data collection. Among the available pottery works, ten selected pieces — distinguished by their strong visual resemblance to the Yin and Yang form and spanning a historical range from the early Islamic period to the end of the Qajar era — have been examined and analyzed.The findings indicate that numerous Yin and Yang-inspired motifs can be identified in Islamic Iranian pottery. These motifs bear significant visual similarity to the original form but exhibit notable differences in design details and conceptual nature due to the influence of Islamic art philosophy. For instance, some of these motifs are executed using arabesque, floral, or animal-based designs. In other words, Muslim potters, inspired by the form and meaning of Yin and Yang, combined it with Islamic thought to create unique and innovative decorative motifs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Art
  • Iranian Pottery
  • Decorative Motifs
  • Yin and Yang
  • Symbolism

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 11 مرداد 1404
  • تاریخ دریافت: 26 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 05 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 مرداد 1404