نگارینه هنر اسلامی

نگارینه هنر اسلامی

بازجست سنت دیوارنگاری پارتی در دیوارنگاری قرون اولیه اسلامی بر اساس نظریه پانوفسکی نمونه مورد مطالعه: تپه تاکستان نیشابور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه شاهد
2 دانشکده هنر دانشگاه شاهد
3 استاد تمام دانشگاه تهران
4 گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
5 گروه باستان شناسی دانشگاه تهران
چکیده
برای مطالعه‌ی تاریخ تصویرگری به طور عام و در ایرانِ تاریخی به طور خاص، می‌بایست مولفه‌های متفاوتی را از حیث تاریخی، اجتماعی و فرهنگی مورد کنکاش قرار داد. یه این معنی که حتی در یک پژوهش محدود به یک تک نگاره نیز، عواملی ورای یک تصویر ساده را در آن را باید جست. از این حیث در میان نظریات و روش‌هایی که برای مطالعات اینچنینی در حوزه تصویر وجود دارد، نظریه شمایل شناسی پانوفسکی راه میانبری است برای رسیدن به پس زمینه‌ها و ریشه‌ها و علل شکل گیری یک تصویر. از این نظر رویکرد شمایل شناسی برای بررسی نظام‌مند دیوار نگاره مرد قوشچی در تپه تاکستان نیشابور انتخاب گردیده است. این دیوار نگاره بنا به دلایل مختلفی از جمله اینکه در ویرانه‌های شهر نیشابور به دست آمده، متعلق به قرون ابتدایی دوران اسلامی است و نمایشگر صحنه‌ی شکاری با مولفه‌های خاص تصویری است که بیان از دیرینگی آن دارد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. در این پژوهش سعی گردیده این مولفه‌‌های تصویری از جنبه محتوایی و فرمی مورد بررسی قرار گیرد و این سوال اصلی را پاسخ دهد که به چه میزان می‌توان نقش سنت‌ تصویری پارتی را در این دیوار نگاره دوران اسلامی جستجو نمود؟ آنچه که در خلال پژوهش نمایان گردید، بیانگر نقش ویژه‌ای است که سنن تصویری پیش اسلامی در شکل گیری این دیوار نگاره دارند. نقش سنت‌های تصویری پارتی و ساسانی واضح به نظر می‌رسد. البته هر کدام از این سنن نقش ویژه‌ای را دارا هستند که یا به طور مستقیم یا غیر مستقیم و نیابتی تاثیرات خاص خود را بر دیواره نگاره مرد قوشچی گذارده‌اند. البته باید مورد توجه باشد که این تاثیرات فارغ از نقش مهم جغرافیای فرهنگی خراسانِ بزرگِ تاریخی و اقوام ساکن در طی این قرون در آن قابل مطالعه نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the Parthian Wall Painting Traditions in Early Islamic Centuries based on Panofsky's theory Case Study: Neyshabur's Takestan Tappeh

نویسندگان English

Reza Khazaei 1
Parviz Eghbali 2
yaghoub Azhand 3
Seyed Reza Hoseini 4
Meysam Labbaf Khaniki 5
1 Phd student of Shahed University at art research
2 Shahed University Faculty of Arts
3 Tehran University Faculty of Arts
4 Faculty of art, Shahed University, Tehran, Iran.
5 Department of Archeology University of Tehran
چکیده English

It is necessary to explore different historical, social, and cultural components to study the history of illustration in general and Iran's historical era in particular. Therefore, factors beyond a simple idea should be sought even in research limited to a single image. In this sense, among the theories and methods for such studies in the pictorial field, the Panofsky iconography theory is a shortcut to reaching the backgrounds, roots, and causes of forming an image. With such a view, the iconography approach has been chosen to systematically study the mural painting of the Ghoushchi man (a hunter who uses hawks for hunting) on Neishabur's Takestan Tappeh. This mural painting was found in the ruins of Neyshabur, belongs to the early centuries of the Islamic era, and shows a hunting scene with unique elements; this image expresses its ancientness, so it is of great importance. This research aims to examine these pictorial components from the content and form aspect and to answer this central question: to what extent can the Parthian visual tradition role be found in this Islamic era mural painting? What was revealed during the research shows the significant role that pre-Islamic pictorial traditions had in forming this mural. The Parthian and Sassanid visual traditions' role seems clear. Each of these traditions has a unique role that directly or indirectly and vicariously affected the Ghoushchi man mural painting. However, it should be noted that these influences cannot be studied apart from the cultural geography critical role of the historical Great Khorasan and the nations living there during these centuries.

کلیدواژه‌ها English

the Takestan Tappeh wall painting
Panofsky
early Islamic centuries
Parthian
Sasanian
- احمدی، بابک. (1383). از نشانه های تصویری تا متن، تهران: نشر مرکز.
- آژند، یعقوب. (1383). سنت دیوارنگاری در ایران بعد از اسلام (سده سوم تا دهم هجری)، فصلنامه هنر، شماره 60.
- بلنیتسکی، الکساندر، 1390، هنر تاریخی پنجکنت، ترجمه: عباس‌علی عزتی، تهران: فرهنگستان هنر.
- بهزادی، محمدرضا، خاچاطوریان سرادهی، آرسینه. (1389). بازنامة ناصری شاهکار پرنده شناسی در عصر قاجار، پیام بهارستان، سال سوم، شمارة ١٠ ،١١-١
- تاجبخش، هدایت، جمالی، سیروی. (١٣٧٤). نخجیران از آغاز تا امروز، تهران، انتشارات موزة آثار طبیعی
- سجودی، فرزان. (1382). نشانه شناسی کاربردی، تهران: نشر قصه.
- سرکاراتی، بهمن. (1357). "رستم یک شخصیت تاریخی یا اسطوره‌ای" مجموعه سخنرانی‌های سومین تا ششمین هفته‌ی فردوسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
- سرکاراتی، بهمن. (1357). بنیان اساطیری حماسه ملی ایران، مجله زبان و ادبیات فارسی، شماره 125.
- فاضلی، محمدتقی، موحد، عبدالعزیز. (1396). بازتاب نمادهای اساطیری در هنر هخامنشی، دوفصل نامة تاریخ ایران اسلامی، سال سوم، شمارة اول، ٣٠ -١٥   
- فلاندن، اوژن. (1356) سفرنامه اوژن فلاندن، تهران: اشراقی.
- گیرشمن، رومن. (1391). هنر ایران در دوره پارتی و ساسانی. ترجمه بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات علمی  فرهنگی.
- لاله، هایده (1392)، بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی نیشابور از منظر معدن کاوی و فلزکاری کهن در دوران اسلامی، پژوهش‌های باستان شناسی ایران، شماره 5.
- لباف خانیکی، رجب‌علی. (1387). پنجکنت؛ تجلیگاه مشترکات فرهنگی ایران و توران، کتاب پاژ، شماره 2.
-  ماه وان، فاطمه. یاحقی، محمد ّ جعفر. قائمی، فرزاد. (1394). (بررسی نمادهای تصویری فر (با تأکید بر نگاره های شاهنامه). پژوهش نامة ادب حماسی. شمارة ١٩ در سال ١١ ،١٥٧ -١١٩.
- محمدی‌فر، بعقوب. (1387). باستان شناسی و هنر اشکانی، تهران: انتشارات سمت.
- مهاجر، شهروز و دیگران. (1395). تاریخ نگاری هنر تهران: حرفه هنرمند.
- نصری، امیر. (1391). «خوانش تصویر از دیدگاه آروین پانوفسکی»، کیمیای هنر، سال اول، شماره 6.
- ویلکینسون، چارلز کیرل. (1380)، فرهنگ و تمدن اسلامی نیشابور از اسلام تا حمله مغول، مجله مشکوه، شماره 71.
و حیات وحش ایران.
 
 
 
 
- Ciafaloni, Davide & Della Rocca de Candal, Geri. (2011). “Sasanian Traditions in Sogdian Painting: Hunting and Fighting Scenes”.
- Herzfeld, E.(1941), Iran in the ancient East , London.
- Hoffman, E. (2008). “Between East and West: the Wall Paintings of Samarra and the Construction of Abbasid Princely Culture”. Muqarnas, (vol. 25), 107-132
- KAWAMI , TRUDY S. (1987) Kuh-e Khwaja, Iran, and Its Wall Paintings(The Records of Ernst Herzfeld) , New York University.
- Marshark, Boris. (2002). Legends, Tales and Fables in the Art of Sogdiana. New York: Biblioteca Persica Press
- Panofsky, Erwin. Meaning in the Visual Arts, NY,obleday Anchor Books,
- R. Ricciardi Venco, V. Cabiale - Hatra, city of the Sun, in "Iraq Museum 2008", State Board of Antiquities and Heritage, Roma 2008, pp. 27-37
- Wilkinson, Charles Kyrle (1986). Nishapur: Some Early Islamic Buildings and Their Decoration. New York: The Metropolitan Museum of Art.
-Kidson, pitter.( 1955). “Panofsky, Suger and St Denis”, Journal of the warburg
دوره 12، شماره 29
1404
صفحه 175-189

  • تاریخ دریافت 04 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1402