زیبایی شناسی کارکرد نور در تذهیب های قرآنی (با تاکید بر مبانی حکمت نوریه سهروردی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز و عضو هیأت علمی دانشکده هنر دانشگاه بیرجند

2 کارشناس ارشد فلسفه اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

قرآن، معتبرترین منبع اندیشة اسلامی با تزیینات خاص خود دربردارندة عناصر کلیدی هنر اسلامی چون نور، فرم و رنگ است؛ سهروردی بنیانگذار حکمت نوریه با تاویل آیاتی از قرآن که در آن­ها به نور اشاره شده، نور را نماد اصیلی چون نماد عالم خیال می­داند که اصل نقوش، رنگ­ها و صور تجریدی هنر اسلامی در آنجاست؛ هنر اسلامی، خصوصاَ تذهیب، هویدای حضور باطنی نماد نور است؛ لذا تبیین نور از دیدگاه «شهاب الدین سهروردی» خصوصاً به عنوان مؤسس وجودشناسی عالم نورانی خیال در انطباق با آموزه­های قرآن و هنر اسلامی می­تواند سرآغاز جدیدی باشد به مسائل حِکَمی و لوازمی که در ذهن و زبان و ناخودآگاه هنرمندان مسلمان مؤثر است. از طرفی تذهیب قرآنی به سبب تجریدی بودن با تاکید بر چنین مفاهیمی نیاز به رمز گشایی دارد. مسئله اصلی نوشتار حاضر این است که پس از بازخوانی رمز نور نزد سهروردی تأثیر این نوع نگاه به عالَم، در هنر اسلامی و به ویژه در تذهیب­های قرآنی دوره صفویه نشان داده شود تا آنچه از نور در نقوش و رنگ­های بکار رفته در آن از جمله رنگ طلایی حضور بارز دارد، با رویکرد زیبایی­شناسی و نماد­شناسی به روش تطبیقی تحلیل شود تا نتیجه حاصل گردد که چگونه نور در فضای تزیینی حواشی قرآن و شکل نقوش آن چون شمسه و رنگ­های تذهیب خصوصا رنگ طلایی جلوه­گر ساحت نورانی و زیبایی اعلی شده است. منابع به صورت کتابخانه­ای گردآوری شده و تصاویر از طریق عکسبرداری نمونه­هایی از قرآن­های دوره صفویه موزه ملی قر­آن کریم تهران و موزه هنرهای تزیینی اصفهان حاصل آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Aesthetic Application of Light in Quranic Illustrations (Emphasis on Foundations of Illuminating Wisdom)

نویسندگان [English]

  • Arezoo Paydarfard 1
  • Fateme Shafiei 2
چکیده [English]

The Quran, as the most prestigious source of Islamic