تفسیر نمادین نقش مایه ماهی در سفالینه های قرون 6و7 هجری ایران با نظری بر مثنوی مولانا

نویسندگان

1 کارشناس ارشد دانشگاه کاشان

2 دانشیار دانشگاه هنر و معماری کاشان

چکیده

قدمت حضور ماهی در هنر ایران به اشکال گوناگون، جنبه‌ای نمادین به آن بخشیده است. سفالینه‌های ایران در دوران پیش و پس از اسلام، میزبان این نقش‌مایه بوده‌اند. نمادین بودن نقش‌مایهٔ ماهی، اهمیت ارائهٔ تفسیر، از آن را پررنگ می‌نماید. پژوهش پیش رو با انتخاب قرون 6 و 7 هجری به‌عنوان ادواری از تاریخ ایران اسلامی که تهاجم اقوام ترک و مغول، سبب رواج خلوت‌گزینی و گریز به باطن شده بود و از دیگر سو با در نظر گرفتن پیوند ناگسستنی میان هنر و ادبیات در این بستر فرهنگی، کوشیده است با نظری بر معنای نمادین ماهی در اشعار مولانا در مثنوی معنوی، به تفسیر این نقش‌مایه بر سفال اسلامی ایران در محدودهٔ این دو قرن بپردازد. در مثنوی معنوی مولانا، به‌دفعات از ماهی به‌عنوان نماد انسان سالک و یا انسان کامل بهره برده شده است. انسان کامل در دریای حق مستغرق است و جز، تمنای وصال او خواستهٔ دیگری ندارد، از سوی دیگر، فرم ارائهٔ غالب، برای نقش‌مایهٔ ماهی در سفالینه‌های قرون 6 و 7 هجری ایران به دو صورت چرخش ماهیان به دور نقطه‌ای واحد در مرکز سفالینه و حرکت ماهیان در بخش‌بندی‌های چهارگانه بوده که با توجه به معنای نمادین ماهی در مثنوی، این نقش‌مایه در سفال ایران اسلامی، می‌تواند در دو معنای انسان کامل و انسان اهل بهشت، قابل تفسیر باشد. پژوهش پیش رو رویکردی توصیفی- تحلیلی داشته و روش گردآوری اطلاعات به شیوهٔ کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Symbolic Interpretation of Fish Motif in Earthen ware of Iran in 6AH and 7AH century in Light of Molana Mathnavi

نویسندگان [English]

  • Khatereh Dehghan 1
  • Amir Hossein Chitsaziyan 2
چکیده [English]

An antiquity of fish motif in various forms in Persian art, make it as symbol .Iranian earthenware have been had this motif .because of symbolic meaning of this motif, it is important to interpret. In this paper we selected the 6ah and 7 ah century because of two reason: the first is that mogul invasion and currency of sequestered life between people. The second reason is that inseparable link between art and literature. We attempt to interpretation this motif in Iranian earthenware in light of symbolic meaning of fish in Mathnavi of Molana. Mathnavi have been used the symbolic meaning of fish motif as perfect man. Perfect man absorbed in thinking of Allah and do not have any hope other than to received to Allah. The fish motif in Islamic earthenware of Iran have been presented in two ways : the first is that The fish circulate around central dot and the other is that the fish move in four division. Finding of this paper show that , the fish motif in Islamic earthenware of Iran in light of symbolic meaning in Mathnavi of Molana, can interpret to perfect man and paradisiacal human. In this paper, we used descriptive-analytic method based on library document.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic earthenware
  • Fish Motif
  • Molana
  • Mathnavi
  • Islamic Art
      •  قرآن کریم. 
      •  آموزگار، ژاله، (1387). تاریخ اساطیری ایران، چاپ دهم، تهران، انتشارات سمت. 
      •  تاج‌الدینی، علی، (1388). فرهنگ نمادها و نشانه‌ها در اندیشهٔ مولانا، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش. 
      •  حصوری، علی، (1385). مبانی طراحی سنتی در ایران، چاپ دوم، تهران، نشر چشمه. 
      •  ستاری، جلال، (1377). پژوهشی در قصهٔ یونس و ماهی، تهران، نشر مرکز. 
      •  سروش، عبدالکریم، (1379). قمار عاشقانهٔ شمس و مولانا، تهران، نشر صراط. 
      •   شایگان، داریوش، (1383). بت‌های ذهنی و خاطرهٔ ازلی، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر. 
      •  کوپر، جی سی، (1386). فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ملیحه کرباسیان، تهران، فرهنگ نشر نو. 
      •   مدد پور، محمد، (1374). تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی، تهران، امیرکبیر.   -مولوی، جلال‌الدین محمد، (1380). مثنوی معنوی، (تصحیح رینولد نیکلسون)، چاپ دوم، تهران، نشر افکار.   
      •  نصر، سید حسین، (1389). هنر و معنویت اسلامی، رحیم قاسمیان، چاپ اول، تهران، موسسه انتشارات حکمت. 
      • یونگ، کارل گوستاو، (1383). آیون پژوهشی در پدیده‌شناسی خویشتن. پروین فرامرزی و فریدون فرامرزی، چاپ دوم، تهران، شرکت به نشر. 
      • اسپرهم و داوود. خدایاری و زهرا، (1390)، «کهن‌الگوی دریا و ماهی در اندیشهٔ مولوی»، فصلنامهٔ تخصصیمولوی‌پژوهی. سال پنجم. شماره دهم. 
      • صباغ پور، طیبه. شایسته فر، مهناز، (1388). «تأویل و تفسیر معانی نمادین نقش‌مایه ماهی در قالی‌های دوره صفویه با نظر به مثنوی معنوی مولانا»، فصلنامه علمی پژوهشی گلجام، انجمن علمی فرش ایران، شماره 12. 
      •  Fehrevari, Geza, (2000). Ceramics of the Islamic world,ib.tauris,london.-
      •  Curatola,Giovanni(2006).Persian ceramics,sirka,Milan.   
      •  حصوری، علی، (1385). مبانی طراحی سنتی در ایران، چاپ دوم، تهران، نشر چشمه. 
      • Fehrevari,geza, (2000). Ceramics of the Islamic world,ib.tauris,london.
      • Curatola,Giovanni(2006).Persian ceramics,sirka,Milan. 
      •  وب‌سایت موزهٔ ویکتوریا آلبرت لندن www.vam.ac.uk