پالت رنگ کاشیکاری مدرسه غیاثیه خرگرد بنای ماندگار دوره تیموری در خراسان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد نقاشی، عضو هیأت علمی موسسه آموزش عالی فردوس،(نویسنده مسئول)

2 کارشناسی معماری، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد

چکیده

قرن پانزدهم که مصادف با امپراتوری تیموری در ماوراءالنهر است، یادآور گذشته ای درخشان در زمینه هنر و به ویژه معماری است. در این بین، معماری مدارس بیش از هر عنصر دیگری جلوه گر هنر این دوران است. مدرسه غیاثیه یکی از زیباترین نمونه های معماری باقیمانده از دوره تیموری در خراسان است. در این پژوهش تنوع و خانواده های رنگی کاشیکاری مدرسه و همچنین نحوه سازماندهی آنها مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفت. بر این اساس؛ ابتدا یک تقسیم بندی کلی در مورد انواع کاشی کاری موجود در مدرسه انجام پذیرفت، سپس رنگ های به کاررفته در هر بخش و نحوه چیدمان رنگی بررسی شد. بنابراین هدف اصلی این پژوهش دستیابی به پالت خانواده های رنگی مدرسه و بررسی چیدمان های رنگی به کاررفته در انواع کاشی های موجود می باشد. با توجه به تنوع گسترده رنگی در بنا، این پرسش مطرح می شود که معمار تیموری از چه پالت و تنوع رنگی در تولید کاشی و نیز چیدمان این قطعات در کنار هم بهره جسته است؟ در پاسخ، با استفاده از تحقیقات میدانی و بررسی رنگ کاشی های غیر مرمتی و اصیل و نیز مطالعات کتابخانه ای به گردآوری یافته ها برآمدیم و در نهایت با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نتایج پرداختیم. نتایج منجر به ارائه پالت رنگ کاشی کاری این مجموعه گردید و نیز مشخص شد هنرمند کاشیکار در کاشی های معرق، رنگ های خانواده سرد را بیشتر در پس زمینه و ابعاد بزرگ تر و رنگ های خانواده گرم را در ابعاد کوچک تر و برای تأکید بر نقوش موردنظرش استفاده کرده است. همچنین مشخص گردید هنرمند تیموری با آگاهی، دید رنگ کاشیها را طراحی و اولویت بندی کرده است. از طلا نیز به صورت برجسته کاری به ویژه در کاشیهای هفت رنگ استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Tilework Color Palette of Ghiyasiyeh School of Khargerd The Permanent Building of the Timurid Period in Khurasan

نویسندگان [English]

  • Alireza Taheri Moghaddam 1
  • Samaneh kazemnejad 2
1 Master’s degree in painting, Faculty of Arts at the Ferdows Institute of Higher Education, Mashhad, (Corresponding Author)
2 Bachelor of Arts in Architecture, Eqbal Lahoori Institute of Higher Education, Mashhad
چکیده [English]

The fifteenth century, which coincides with the Timurid Empire in Transoxania, is a reminder of the brilliant past in the field of art, especially architecture. Meanwhile, architecture of schools is seen more than any other element of the art related to this era. Ghiyasiyeh school is one of the most beautiful examples of the architecture in the Timurid period in Khurasan. In this research, the diversity and color families of school tiling, as well as their organization, were studied and evaluated. Accordingly, a general categorization of the types of tiles in the school was first performed, then the colors used in each section and the color schemes were examined. Therefore, the main goal of this research is to achieve the palette of school colored families and to study the color schemes used in the existing tile types. Considering the wide variety of colors in the building, the question raised is how the Timurist architecture utilizes both the palette and color variation in tile production and the arrangement of these pieces together. In response, we gathered the results using field studies and non-refurbished tile colors as well as library studies, and finally, we analyzed the results by descriptive-analytical method. The results led to the presentation of the tile color palette of this collection and it was also found that the tile artist working on mosaic tiles used the colors of the cold family more in the background and larger dimensions and the colors of the warm family in smaller dimensions to emphasize his designs. It was also found that the Timurid artist, with awareness, designed and prioritized the color vision of the tiles. Gold has also been featured especially in cuerda seca tiles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Timurid tiling
  • color
  • color palette
  • Ghiyasiyeh school of Khargerd
  • Timurid period
 ## • اوکین، برنارد. ( 1386 ). معماری تیموری در خراسان .مترجم: علی آخشینی. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی. چاپ اول. ## • بختیاری فرد، حمیدرضا. ( 1388 ). رنگ و ارتباطات. تهران: انتشارات فخراکیا. ## • پوپ، آرتور؛ اکرمن، فیلیس. ( 1387 ). سیری در هنر ایران(ازدوران پیش ازتاریخ تا امروز). مترجم: نجف دریابندری و دیگران. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. ## • پورتر، ونیتیا. ( 1389 ). کاشی های اسلامی. مترجم: دکتر مهناز شایسته فر. تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی. چاپ دوم. ## • پوگاچنکووا، گالینا آناتولینا. ( 1387 ). شاهکارهای معماری آسیای میانه سده های چهاردهم و پانزدهم میلادی. مترجم: سید داوود طبایی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. چاپ اول. ## • پیرنیا، محمد کریم. (1387). سبک شناسی معماری ایرانی. تهران: انتشارات سروش دانش. چاپ یازدهم. ## • خزایی، محمد(1388).«ساختار و نقش مایه های مدارس دوره تیموری در خطه خراسان»،مطالعات هنر اسلامی،تهران،شماره . 11 ، صفحات 59 تا78. ## • دانشدوست، یعقوب.(1359 ) «هنر معماری ایران در دوره تیموریان»، . صفحات 91 تا 102 (ISC) اثر، تهران، شماره1. ## • رفیعی سرشکی، بیژن؛ رفیع زاده، ندا؛ رنجبرکرمانی، علی محمد.1387 (. فرهنگ مهرازی)معماری ایران. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. چاپ دوم. ## • زمرشیدی، حسین. (1367). کاشی کاری ایران. جلد اول. گلچین معقلی. انتشارات کیهان. چاپ اول. ##• صادقی، علی رضا؛ احمدی، فریال.(1389)« تأملی بر اصول معماری در دوره تیموری با تأکید بر بازشناخت بنای مدرسه غیاثیه خرگرد» . کتاب ماه هنر، تهران، شماره 149 ، صفحات 106 تا 111. ## • صالحی کاخکی، احمد؛ خانی، سمیه؛ تقوی نژاد، بهاره.  (1391). بررسی تطبیقی معماری و تزیینات مدرسه غیاثیه خرگرد و « مطالعات تطبیقی هنر، سال دوم، شماره» مدرسه چهار باغ اصفهان . 2، صفحات 37 تا 5.  ## • کیانی، محمدیوسف. (1377). تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: انتشارات سمت. چاپ دوم. ##  • گلچین عارفی، مهدی.(1387).«خواجه غیاث الدین پیراحمد گلستان هنر. شماره 13 ،تهران، خوافیانی مدرسه غیاثیه خرگرد صفحات 84 تا 89 ##  • مکنژاد، مهدی.( 1381)« نقش تزیینات در معماری اسلامی. کتاب ماه هنر، شماره 45 و 46 ، صفحات 68 تا 71 ، کاشی ایران. ## • ویلبر، دونالد. قوام الدین شیرازی(معمار دوره تیموریان). ترجمه هدیه نوربخش، گلستان هنر. شماره 13 ، تهران، صفحات 74 تا 83 .  ## • ویلبر، دونالد؛ گلمبک، لیزا. (1374). معماری تیموری در ایران وتوران. مترجم: کرامت ا... افسر و محمد یوسف کیانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور. چاپ اول. ## • هولتس شو، لیندا. (1395). مبانی کامل شناخت رنگ برای طراحان. مترجم: مانلی رسولی. مشهد: کتابکده کسری. چاپ اول. ## • هیلن براند، روبرت. (1387). جنبه های معماری تیموری درآسیای میانه، ترجمه داوود طبایی، گلستان هنر، شماره 14 ، تهران. صفحات 65 تا 82.  ## • _____________ (1393). معماری اسلامی: شکل، کارکرد و معنی. مترجم: دکتر باقر آیت الله زاده شیرازی. تهران: انتشارات روزنه. چاپ هفتم. ## http://colorwheelco.com/buy-now/#!/Color-Wheel-9-1-4- diameter/p/51341004/category=13375266/ 13may2018 ## http://ncscolour.com/about-us/how-the-ncs-system-works/ spring 2018 ## https://www.google.c/maps/@34.5325098,60.1778701, 233m/data=!3m1!1e3/ Map data 2018 ## https://www.thefreedictionary.co /palette/ American Heritage ® Dictionary of the English Language, Fifth Edition. (2011). Retrieved May 13 2018 ## http://collections.vam.ac.uk/item/O108133/tile-unknown/
13may2018 ##