A Comparative Study of the Function of Writing in Qahveh-Khaneh Painting and the Saqqakhaneh Movement

Samavi, GHolamreza

doi:10.22077/nia.2026.6634.1774

A Comparative Study of the Function of Writing in Qahveh-Khaneh Painting and the Saqqakhaneh Movement

Document Type : Original Article

Author

GHolamreza Samavi

Painting department, Art Faculty, Semnan University

10.22077/nia.2026.6634.1774

Abstract

Abstract

Writing and image in the tradition of Iranian painting have maintained a reciprocal and intertwined relationship. On the one hand, painting has served the illustration and interpretation of texts, while on the other, writing has played a significant role in explaining and complementing the image. With the transformation of Iranian painting traditions from the Safavid to the Qajar periods and the emergence of works independent of manuscript illustration, writing was gradually reduced to marginal inscriptions within paintings. In the modern period, this form of writing was largely limited to the artist’s signature, and the tradition of marginal annotation became obsolete. Nevertheless, Qahveh-Khaneh painters, continuing the Qajar painting tradition, preserved writing in their works and employed it as a meaningful and prominent visual element. With the developments of modern Iranian painting, writing reappeared once again—this time with a new approach—in the works of artists associated with the Saqqakhaneh movement.

The main objective of this study is to examine and compare the function of writing in these two artistic currents and to elucidate their semantic and aesthetic differences. The principal research questions are: What functions does writing serve in the works of Qahveh-Khaneh painters? What role does writing play in the works of artists of the Saqqakhaneh movement? What similarities and differences exist between the functions and outcomes of employing writing in these two artistic contexts? This research adopts a qualitative approach and employs a descriptive–analytical and comparative method, based on the analysis of selected exemplary works from Qahveh-Khaneh painting and the Saqqakhaneh movement.

The findings indicate that in Qahveh-Khaneh painting, writing—primarily serving expressive purposes—plays a narrative-oriented, referential, and meaning-centered role. Accordingly, linguistic writing is most prevalent and is formed in direct connection with oral and ritual culture. By contrast, in the Saqqakhaneh movement, writing often departs from linguistic legibility and is transformed into a formal, identity-forming, and symbolic element within the visual structure of the artwork. This transformation signifies a shift in Iranian art from collective, narrative-based expression toward the representation of cultural identity within the framework of modern art.

Keywords

Qahveh-Khaneh painting

Saqqakhaneh movement

writing

semiotics

contemporary Iranian painting

Subjects

Art research

آرین‎نژاد، فرزانه؛ حسینی، مالک؛ شعیری، حمیدرضا (1401). «دوگانۀ گفتارـ نوشتار: تحلیلی فلسفی». جاویدان خرد، شمارۀ 41، صص. 142ـ120.

اسماعیل‏زاده، حسن (1385). نقاشی مکتب قهوه‌خانه. تهران: نظر.

امامی، کریم (1356). سقاخانه (بروشور نمایشگاه). تهران: موزۀ هنرهای معاصر.

پاکباز، رویین (۱379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نارستان.

ـــــــــــــ (۱۳۹۵). دایرة‎المعارف هنر. جلد سوم، تهران: فرهنگ معاصر.

تباتبایی، ژازه (1382الف). رنگ اسپانیا. جلدسوم، تهران: خورشیدیان.

تباتبایی، ژازه (1382ب). سفری در کهکشان رنگ‏ها. جلد دوم، تهران: خورشیدیان.

خیری، مریم (1387). «خوانشی بر نقاشی قهوه‌خانه (بررسی نوشتار در نقاشی قهوه‌خانه)». آینۀ خیال، شمارۀ 10، صص. 39ـ35.

داوودی آب‏کنار، آرمان؛ مصطفوی، شمس‎الملوک (1402). «تبارشناسی خط‌نگاره‌های جنبش سقاخانه، پیکره، دورۀ سی‎وسوم، شمارۀ 12، صص. 35ـ21.

دل‏زنده، سیامک (1396). تحولات تصویری هنر ایران. تهران: نظر.

سجودی، فرزان (1388). «نشانه‎شناسی نوشتار: نگاهی به رسانه، ادبیات و خوش‎نویسی». در نشانه‌شناسی: نظریه و عمل (مجموعه‎مقالات)، تهران: علم، صص. 239ـ328.

سیف، هادی ( 1369). نقاشی قهوه‎خانه. چاپ سوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

صحت، امین (1394). «بررسی تطبیقی جامع‌شناسانۀ دیوارنگارهای قهوه‌خانه‌ای با نقاشی سقاخانه‌ای». پایان‌نامۀ کارشناسی‏ارشد، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

قزل، سلیم (1392). «نوشتار به‎مثابۀ تصویر در نقاشی معاصر ایران». پایان‎نامۀ کارشناسی‏ارشد، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

کاتالوگ نمایشگاهِ مروری بر جنبش سقاخانه در هنر معاصر ایران (۱۳۹2). تهران: موزۀ هنرهای معاصر تهران.

کشمیرشکن، حمید (1393). هنر معاصر ایران. تهران: نظر.

کیاشمشکی، زهرا (1394). «تحلیل نشانه‎شناختی چگونگی شکل‎گیری نقش‏مایه‏های نوشتاری در نقاشی معاصر ایران». در کنفرانس بین‎المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط‎زیست: افق‏های آینده، نگاه به گذشته، تهران.

یازرلو، زینب (1393). نشانه‌شناسی نقاشی ایرانی: مورد پژوهشی فضا و روایت در نقاشی قهوه‏خانه‌ای و جنبش سقاخانه‌ای». پایان‎نامۀ کارشناسی‎ارشد، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

Barthes, R. (1977). Image, Music, Text (Trans. S. Heath). London: Fontana Press.

Derrida, J. (1976). Of Grammatology (Trans. G. C. Spivak). Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Derrida, J. (1982). Margins of Philosophy. Trans. Alan Bass. Chicago: University of Chicago Press, pp. 7–13.

Emami, K. (1986, December 15). Art in Iran xi. Post-Qajar. Encyclopaedia Iranica. Retrieved August 15, 2024, from https://www.iranicaonline.org/articles/art-in-iran-xi-post-qajar/

Keshmirshekan H. Neo-traditionalism and modern Iranian painting: The Saqqa-khaneh school in the 1960s. Iranian Studies. 2005;38(4):607-630

Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading Images: The Grammar of Visual Design (2nd ed.). London: Routledge.

Nahidi, K.(2023).“Saqqakhaneh Revisited”: The Art-Historiographical Construction of a Local Modernism. In: The Cultural Politics of Art in Iran: Modernism, Exhibitions, and Art Production. The Global Middle East. Cambridge University Press; 2023:146-207

Rahiminejat, R.(2024) ,Proceedings Bali Bhuwana Waskita: Global Art and Creativity Conference, Volume 4, pages 159-169.

Zakeri, S. (2021). The Saqqa-khaneh Calligraphy-Painting Movement in Iran. Barcelona, Research, Art, Creation, 9(3), pp. 267-293

(URL1) https://artchart.net/fa/artists/sadegh-tabrizi/artworks/V5qpV .(accessed: 30/01/2026)

(URL2) https://artchart.net/fa/artists/charles-hossein-zenderoudi/artworks/GwO87 .(accessed: 30/01/2026)