An Analysis of the Hypertextual and Intertextual Relations of the Female Motif in the Qajar Tile Painting “The Meeting of Layli and Majnun in the Desert,” with Emphasis on Gérard Genette’s Theories

Farhad, Farnia; Panjehbashi, Elaheh; Rezazadeh, Taher

doi:10.22077/nia.2026.11280.2063

An Analysis of the Hypertextual and Intertextual Relations of the Female Motif in the Qajar Tile Painting “The Meeting of Layli and Majnun in the Desert,” with Emphasis on Gérard Genette’s Theories

Document Type : Original Article

Authors

Farnia Farhad ¹

Elaheh Panjehbashi ²

Taher rezazadeh ¹

¹ Islamic Azad University, Science and Research Branch

² Alzahra University

10.22077/nia.2026.11280.2063

Abstract

In the pictorial representations of the narrative of *Layli and Majnun* in Qajar art, the female motif functions not merely as a narrative element, but as an iconographic construct that contributes to the formation of meaning. The origin of this meaning lies in the literary source text, Nizami Ganjavi's *Layli u Majnun*; the pictorial hypotexts are the artists' readings of that same source text. Gérard Genette's theory of transtextuality, by explaining the various levels of relations among texts, provides a theoretical framework for analysing the implicit and explicit connections between works of art, interpreting each work in relation to a network of earlier and contemporaneous texts. The present study examines the female motif in a Qajar tile painting housed in the Golestan Palace, centred on “The Meeting of Layli and Majnun in the Desert.” The aim is to identify the visual characteristics of the female motif in the Qajar tile painting and to investigate how this work derives from literary and pictorial hypotexts within the Iranian artistic tradition. The research questions are as follows: What are the iconographic and corporeal characteristics of the motif of Layli in the Qajar tile painting? How do these characteristics relate to the literary hypotext (Nizami's poem) and to pre-Qajar pictorial hypotexts, and how have they been reconfigured within the medium of tile? How does this reconfiguration, in the absence of written text, enable the viewer to recognise the narrative? This qualitative study adopts a descriptive-analytical method and, drawing on library-based data, analyses the work according to Gérard Genette's theoretical framework, focusing on hypertextuality and intertextuality. The findings indicate that Layli is represented in this tile with full clothing, a contracted body posture, a calm facial expression, and a Qajar aesthetic type, marked by large eyes and joined eyebrows. Some transformations, such as the shift of the face towards the Qajar type and the condensation of the scene, occur in relation to all hypotexts, while others, such as the colour of Layli’s garment and her posture, are specific to each hypotext. It further emerges that only works with a clear date preceding the tile may be treated as its hypotexts; on this basis, contemporaneous works have been excluded. As a result, the motif of Layli becomes an organizing element within the semantic structure of the work; through transformative derivation from hypotexts and the activation of iconographic codes, the narrative is reproduced in a condensed and architectural form. The originality of this study lies in three points: it proposes an operational criterion for selecting hypotexts and identifying intertextual relations in traditional arts; it distinguishes transformations common to all hypotexts from those specific to each; and it shows that the meeting place in Nizami's text is a palm grove rather than a desert, and that the pictorial tradition merged this palm grove with Majnun's desert habitat, a conflation not previously reported in studies of the Golestan Palace tiles.

Keywords

woman

tile

Layli and Majnun

hypertextuality

intertextuality

Subjects

Art research

ازهری، فریبا؛ نامورمطلق، بهمن (۱۴۰۱). «اقتباس و برگرفتگی بینافرهنگی در دو نسخۀ تصویرسازی‌شده از داستان هفتواد و کرم، با استفاده از نظریۀ ترامتنیت ژرار ژنت». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، دورۀ بیست‌وهفتم، شمارۀ 4، صص. 86ـ75.

اسدپور، علی (۱۴۰۲). پژوهشی در آثار و احوال میرزا عبدالرزاق کاشی‌پز: پیشگام کاشی‌نگاران شیراز در عصر قاجار». نگره، دورۀ هجدهم، شمارۀ 68، صص. 77ـ59.

اعتمادی، الهام (۱۳۹۸). «خوانش آیکونولوژیک "مجنون" در نگاره‌های دوران صفویه». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، دورۀ بیست‌وچهارم، شمارۀ 1، صص. 68ـ59

افروغ، محمد (۱۴۰۳). «برگرفتگی مناسبات کلامی و تصویری قالیچۀ لیلی و مجنون از متن‌های درون‌رشته‌ای و میان‌رشته‌ای». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، در دست انتشار . https://doi.org/10.22059/jfava.2024.371075.667234

ــــــــــــ (۱۴۰۴). «خوانش و تحلیل عناصر قالی داستان مجلس زلیخا و یوسف بافت تهران براساس نظریۀ ترامتنیت ژنت». نگره، دورۀ بیستم، شمارۀ 73، صص. 95ـ81.

افضل‎طوسی، عفت‌السادات؛ سلاحی، گلناز؛ سلاحی، لادن (۱۳۹۲). «مطالعۀ کاشی‌نگاره‌هایی با نقوش زنان قاجاری در خانه‌های شیراز». زن در فرهنگ و هنر، دورۀ پنجم، شمارۀ 4، صص. 594ـ577.

اکبری، مرضیه؛ شمشیری، الهام (۱۳۹۸). «خوانش ترامتنی صحنۀ درخواست زلیخا از یوسف (نمونۀ موردی: پاکدامن اثر محمود فرشچیان و یوسف و زن پوطیفار اثر گیدو رنی)». پژوهشنامۀ گرافیک و نقاشی، دورۀ دوم، شمارۀ 3، صص. 41ـ31.

جباری، فاطمه؛ مراثی، محسن (۱۳۹۲). «مطالعۀ تطبیقی تصاویر نسخ چاپ سنگی و کاشی‌های مصور دورۀ قاجار». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، دورۀ هجدهم، شمارۀ 1، صص. 14ـ1.

خواجه‌احمد عطاری، علیرضا؛ تقوی‌نژاد، بهاره؛ طغان، نرگس‎خاتون (۱۴۰۳). «تحلیل روایت‌شناسانۀ به‏بندکشیدن ضحاک در شاهنامۀ بایسنقری برمبنای نظریه ژرار ژنت». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، دورۀ بیست‌ونهم، شمارۀ 1، صص. 84ـ73.

خوشدل، زهرا؛ عابدی، کبری (۱۴۰۱). «نقش و نماد در کاشی‌های ارگ تاریخی گلستان تهران». مطالعات میان‌رشته‌ای هنر و علوم انسانی، دورۀ هشتاد و یکم، شمارۀ 4، صص. 37ـ۱۳.

رهنورد، زهرا؛ منتظری، فاطمه (۱۳۸۸). «سوگواری بر شوی لیلی: مطالعۀ تطبیقی شعر و نگاره». هنرهای زیبا، شمارۀ 38، صص. 32ـ25.

شایسته‌فر، مهناز؛ صباغ‌پور، طیبه (۱۳۹۰). «بررسی قالی‌های تصویری دورۀ قاجار موجود در موزۀ فرش ایران». باغ نظر، دورۀ هشتم، شمارۀ 18، صص. 74ـ64.

شیرازی، ماه‌منیر (۱۳۹۵). «بازیابی لایه‌های هویتی در نسخه‌های مصور چاپ سنگی قاجار (مطالعۀ موردی: تعداد سیزده نسخه با محتوای حماسی و ادبی)». نگارینۀ هنر اسلامی، دورۀ سوم، شمارۀ 11، صص. 45ـ28.

قاسمی، زهرا؛ عرب‌بیگی، ابوالفضل (۱۳۹۷). «بررسی انتساب زمانی، مکانی و هویت هنرمند یک دروازۀ مزین به کاشی هفت‌رنگ». نگره، دورۀ سیزدهم، شمارۀ 46، صص. 86ـ74.

قاضی‌زاده، خشایار؛ حاصلی، پرویز (۱۳۹۸). «بیان هنری در نگاره‌های داستان لیلی و مجنون در خمسۀ تهماسبی». نگره، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 50، صص. 89ـ76.

کیاوش، فرشته؛ عاشوری، محمدتقی (۱۳۹۸). «شمایل‌نگاری پوشش و آرایه‌های زن قاجار به‎روایت تابلوی «دختر با طوطی» اثر مهرعلی». باغ نظر، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 79 صص. 38ـ29.

مراثی، محسن (۱۳9۵). «تحلیل کاربرد رنگ آبی در تصویرسازی شخصیت "مجنون" در نگارگری ایرانی دوره‌های تیموری و صفوی». نگره، دورۀ 11، شمارۀ 37، صص. 61ـ49.

مرادی شورچه، مهدی؛ افشاری، مرتضی (۱۳۸۷). «تأثیر تصاویر چاپ سنگی بر نقاشی معاصر ایران». نگره، دورۀ چهارم، شمارۀ 7، صص. 49ـ31.

مؤمنی لندی، مهناز؛ چیت‌سازیان، امیرحسین (۱۳۹۵). «نگاهی بر عناصر نمادین کاشی‌نگاره‌های قاجار کرمان (مطالعۀ موردی ده اثر)». نگارینۀ هنر اسلامی، دورۀ سوم، شمارۀ 11، صص. 18ـ4.

میرزایی، عبدالله؛ باقری‌زاده، فاطمه (۱۴۰۲). «بازتاب تصاویر زنان در قالی‌های تصویری دورۀ قاجار». نگره، دورۀ هجدهم، شمارۀ 65، صص. 129ـ111.

نامورمطلق، بهمن (۱۳۸۶). «ترامتنیت: مطالعۀ روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهشنامۀ علوم‎انسانی، شمارۀ 56، صص. 98ـ83.

ـــــــــــــــــ (۱۳۹۰). درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها. تهران: سخن.

نایب‌پور، صفورا؛ خواجه‌احمد عطاری، علیرضا؛ رهروی پوده، ساناز (۱۴۰۴). «خوانش تطبیقی نگارۀ "ورود زلیخا و عزیز به مصر و استقبال از ایشان" در دو نسخۀ یوسف و زلیخای جامی در دورۀ صفویان و گورکانیان براساس نظریۀ ترامتنیت ژرار ژنت». هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، دورۀ سی‎ام، شمارۀ 3، صص. 22ـ7.

نظامی گنجوی، الیاس‌بن‌یوسف (۱۳۹۵). لیلی و مجنون (از خمسه). به‎تصحیح حسن وحید دستگردی، به‎کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.

نمازعلیزاده، سهیلا؛ موسوی‌لر، اشرف‌السادات (۱۳۹۸). «آیکونولوژی نگارۀ لیلی و مجنون در سفال سلجوقی». باغ نظر، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 75، صص. 52ـ47.

واثق، بهزاد؛ موسوی، رقیه (۱۴۰۲). «شمایل‌نگاری تزئینات کاشی‌کاری خانه‌های تاریخی شیراز در عصر قاجاری». نگره، دورۀ هجدهم، شمارۀ 68، صص. 41ـ23.

· Allen, Graham. (2000). Intertextuality. London: Routledge.

· Babaie, Sussan. (2008). Isfahan and Its Palaces: Statecraft, Shi’ism and the Architecture of Conviviality in Early Modern Iran. Edinburgh: Edinburgh University Press.

· Canby, Sheila R. (1993). Persian Painting. London: British Museum Press.

· Cleveland Museum of Art. (n.d.). Layla and Majnun in the wilderness with animals, from a Khamsa (Quintet of Amir Khusrau Dihlavi) (Accession no. 2013.301). Retrieved 20 June 2025, from https://www.clevelandart.org/art/2013.301

· Diba, Layla S., & Ekhtiar, Maryam (Eds.). (1998). Royal Persian Paintings: The Qajar Epoch, 1785–1925. New York: Brooklyn Museum of Art in association with I.B. Tauris.

· Fehérvári, Géza. (2000). Ceramics of the Islamic World in the Tareq Rajab Museum. London: I.B. Tauris.

· Genette, Gérard. (1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree (C. Newman & C. Doubinsky, Trans.). Lincoln: University of Nebraska Press.

· Gray, Basil. (1961). Persian Painting. Geneva: Skira.

· Najmabadi, Afsaneh. (2005). Women with Mustaches and Men without Beards: Gender and Sexual Anxieties of Iranian Modernity. Berkeley: University of California Press.

· Porter, Venetia. (1995). Islamic Tiles. London: British Museum Press.

· Raby, Julian. (1999). Qajar Portraits: Figure Paintings from Nineteenth Century Persia. London: Azimuth Editions in association with the Iran Heritage Foundation.

· Robinson, B. W. (1967). Persian Miniature Painting from Collections in the British Isles. London: Her Majesty’s Stationery Office.

· Sims, Eleanor, with Marshak, Boris I., & Grube, Ernst J. (2002). Peerless Images: Persian Painting and Its Sources. New Haven: Yale University Press.

· The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Laila and Majnun (Accession no. 1987.355.1). Retrieved 20 June 2025, from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/453283

· Thompson, Jon, & Canby, Sheila R. (Eds.). (2003). Hunt for Paradise: Court Arts of Safavid Iran 1501–1576. Milan: Skira.

· Victoria and Albert Museum. (n.d.). Woven silk (Museum no. O85119). Safavid Iran, 1550–1600. Retrieved 20 June 2025, from https://collections.vam.ac.uk/item/O85119/woven-silk/

· Welch, Stuart Cary. (1976). Royal Persian Manuscripts. New York: George Braziller.