دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Analysis of the thematic and visual characteristics of the illustration in the first lithographic copy of Kalileh-ud-Dmaneh, 1282 AH تحلیل ویژگی‌های مضمونی و بصری تصویرسازی در نخستین نسخه چاپ‌سنگی کلیله‌ودمنه 1282ه.ق؛ محفوظ در مخزن مخطوطات کتابخانه آستان قدس رضوی 1 22 3883 10.22077/nia.2026.9845.1976 FA حنانه سادات ایازی گروه ارتباط تصویری، دانشگاه نیشابور فرزانه فرخ‌فر دانشکده هنر و معماری، گروه ارتباط تصویری، دانشگاه تربیت مدرس، ایران 0000-0001-9771-0073 Journal Article 2025 08 23 Kelileh o Demneh by Nasrollah Monshi is one of the finest works of classical Iranian literature that has been considered in most Iranian book design workshops and has been illustrated many times. With the spread of lithography in the Qajar era, this rich theme had been popularized again and had been illustrated and published many times. In the studies conducted on the illustrations of different versions of the Qajar era Kalileh-ud-Dmaneh lithography, it seems that there is a kind of similarity in the images of these versions, despite the difference in the names of the illustrators, which was done by the illustrations of the first lithography version with illustrations by three lesser-known artists: Mirza Jafar, Abdul Muttalib and Mohammad Baqir Khan, dated 1282 AH. Given the lack of sufficient studies on the identification of this work and its illustrators, the present study seeks to answer the following question: What thematic and visual features are used in the illustrations of Kalileh-ud-Dmaneh from 1282 AH? And what stylistic differences are there in the illustration style of the three artists of this edition? Accordingly, the present study seeks to identify and evaluate the thematic and visual characteristics of this magnificent work as the initiator of the lithographic illustration of the Kalileh and Demneh manuscripts and to explain the illustration style of its artists. The nature of the present study is fundamental, in terms of method, descriptive-analytical, its analysis method is quantitative and qualitative, and its information collection method is library-documentary. The result of the study is that the role of the painting technique and style of the era in the visual qualities, design of figures, space-making, and even its creativity and expressive style has been very effective; but this does not mean having an individual style for each artist. In the works of Mirza Jafar, there is a lack of whiteness and filling of empty spaces with intense patterns and shading, while in the works of Mohammad Baqir Khan, no attempt has been made to fill empty spaces and the artist has focused more on designing the main story items. The distinctive features of Abdul Muttalib's works are precise shading, showing the complete facial expressions in the figures, observing perspective, and realistic expression in the image. کلیله‌ودمنه، به نثر نصرالله‌منشی، از آثار برجسته ادبیات کلاسیک فارسی است که در دوره‌های مختلف، به‌ویژه عصر قاجار، بارها به تصویر درآمده‌است. با گسترش چاپ‌سنگی در این دوران، نسخه‌های متعددی از این اثر پدید آمد که در تصویرسازی آن‌ها شباهت‌هایی مشاهده می‌شود. مسئله اصلی پژوهش، بررسی شاخصه‌های بصری تصاویر نخستین نسخه چاپ‌سنگی کلیله‌ودمنه (۱۲۸۲ ه‍.ق) موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی و شناسایی سبک هنری تصویرگران آن است. در این راستا، پرسش‌های اصلی عبارتند از: چه ویژگی‌های مضمونی و بصری در تصاویر نسخه ۱۲۸۲ ه‍.ق به‌کاررفته و چه تفاوت سبکی میان سه تصویرگر آن (میرزا جعفر، محمد باقرخان و عبدالمطلب) وجود دارد؟ هدف پژوهش، تحلیل مؤلفه‌های تصویری این نسخه و تبیین سبک هنرمندان آن است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی است. نتایج پژوهش نشانگر تنوع رابطه متن و تصویر در نسخه کلیله‌و‌دمنه ۱۲۸۲ است. علت این امر، حضور سه هنرمند تصویرگر است که سه سبک متفاوت را در تصویرگری این نسخه به نمایش گذاشته‌اند. از منظر ساختار روایی، برخی تصاویر تک‌پلان و برخی چندپلان هستند که بیانگر تلاش تصویرگران برای ایجاد پیوستگی با روایت است. همچنین محدودیت‌های فنی چاپ‌سنگی سبب افزایش استفاده از نقوش تزئینی و سایه‌پردازی‌های خطی برای ایجاد عمق و تنوع بصری شده‌است. ترکیب‌بندی‌ها با الگوهای سنتی و اصول نقاشی قاجاری هماهنگ‌اند و توجه به نقاط طلایی و تقسیم‌بندی‌های هندسی مشهود است. در مجموع می‌توان اذعان داشت نسخه کلیله‌و‌دمنه ۱۲۸۲ نمونه‌ بارزی از گذار تصویرگری ایرانی از سنت نگارگری به بیان چاپی و آغازگر تحول تصویرسازی چاپ‌سنگی محسوب می‌شود.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3883_51f3eb940fd73a19119534c063967bff.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 The color of the sash of Qajar buildings in the desert, temperate and semi-arid climate of Iran (Case study of the cities of Yazd, Shiraz and Tehran) رنگ ارسی بناهای قاجاری در اقلیم کویری، معتدل و نیمه خشک ایران (مطالعه موردی شهرهای یزد، شیراز و تهران) 23 44 3908 10.22077/nia.2026.9484.1953 FA آذر فرح‌بد دانش‌آموخته کارشناسی ارشد صنایع دستی دانشگاه هنر ایران تهران ایران علیرضا شیخی دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر ایران تهران ایران 0000-0002-7315-4516 Journal Article 2025 09 10 Abstract Sash is one of the elements of traditional Iranian architecture; It is mixed with the physics of light and color, geometry, traditional design, wood arts and glasswork. In terms of functionality, it is multi-purpose and in terms of decoration, it is praiseworthy. The aim is to investigate how light and color are used in sashes of different climates and its effect on the spaces created in the historical building. Therefore, it seeks answers to these questions: What are the motifs and colors used in the sashes of the historical buildings of Tehran, Shiraz, Yazd during the Qajar period and what are the roles of the climate and what are their differences and commonalities? This fundamental research is descriptive-analytical and comparative, and the collection of information is field-library. The findings show how colors are used based on whether the hall is summer or winter, as well as the climate zone. Due to the main function of the window, which is to transmit light into the space, the highest percentage used in sashes is colorless glass. The climate has an effect on the placement of sashes on the fronts; In a desert climate, warm and cold colors together help soften the interior space, in a hot and semi-arid climate, more cold colors are used to make the space look cooler, and in a temperate climate, with the play of colors, more diverse proportions are displayed in the sash. چکیده ارسی از عناصر معماری سنتی ایران؛ با فیزیک نور و رنگ، هندسه، طراحی سنتی، هنرهای چوبی و شیشه‌گری درآمیخته است. به لحاظ کاربردی، چند منظوره بوده و از نظر تزیینی در خور ستایش است. هدف، بررسی چگونگی استفاده از نور و رنگ در ارسی‌های اقلیم‌های مختلف و تاثیر آن بر فضاهای ایجاد شده در ابنیه تاریخی بود. از این‌رو به دنبال پاسخ بدین سوالات بوده: نقوش و رنگ‌های بکاررفته در ارسی بناهای تاریخی شهرستان‌های تهران، شیراز، یزد دوره قاجار و نقش اقلیم چیست و وجوه افتراق و اشتراک آن کدام است؟ این پژوهش بنیادی به روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی بوده و گردآوری اطلاعات به صورت میدانی- کتابخانه‌ای صورت گرفته است. در این راستا جامعه آماری ارسی ابنیه تاریخی شهرهای تهران (خانه‌های امام جمعه، قوام‌الدوله، کاظمی و تیمورتاش)، شیراز (خانه‌های نصیرالملک، زینت‌الملک، فروغ‌الملک و باغ نارنجستان) و در یزد (خانه‌های رسولیان، کلاهدوزها، ملک‌التجار و هشتی باغ دولت‌آباد) مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها نشان دادند چگونگی بکارگیری رنگ‌ها بر اساس اینکه تالار تابستانه یا زمستانه بوده و همچنین منطقه آب و هوایی با هم متفاوتند. به دلیل کارکرد اصلی پنجره یعنی انتقال نور به درون فضا بالاترین درصد بکار رفته در ارسی‌ها، شیشه‌های بی‌رنگ بوده است. اقلیم در جایگیری ارسی در جبهه‌ها تأثیر داشته است؛ در اقلیم کویری رنگ‌های گرم و سرد در کنار هم به تلطیف فضای درون کمک کرده، در اقلیم گرم و نیمه‌خشک برای خنک‌تر نشان‌دادن فضا از رنگ‌های سرد بیشتر و در اقلیم معتدل با بازی رنگ‌ها، نسبت‌های متنوع‌تری در ارسی به نمایش گذاشته شده است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3908_576d026223582a390cd323bef4bad026.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Reading the Rules of Proportion and Composition in two Thuluth Inscriptions of Mohammad Reza Emami and Ali Naghi Emami in Imamzadeh Esmaeil of Isfahan خوانش قواعد نسبت و ترکیب در دو کتیبه ثلث محمدرضا امامی و علی‌نقی امامی در امامزاده اسماعیل اصفهان 45 64 3907 10.22077/nia.2026.10231.1999 FA اشکان رحمانی بخش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز 0000-0002-6431-7686 ملیحه کریمی دانشگاه شیراز، دانشکده هنر و معماری، بخش هنر Journal Article 2025 10 12 Among the works of the Isfahani Emami family, there are inscriptions in many buildings in cities such as Isfahan that have not yet been scientifically studied for their historical and artistic values. Among them are inscriptions by Mohammad Reza Emami Isfahani and his grandson Ali Naghi Emami in the Imamzadeh of Isfahan, whose knowledge of their works complements the historical and research richness. For this reason, such a study is essential, for it may allow the hidden dimensions of these works to be understood from the perspective of calligraphic principles and thereby made manifest to all. This is precisely the basis and aim of the authors: in addition, such research can assist future studies in identifying unsigned and undated inscriptions. Although Moḥammad Reza and Ali Naghi Emami were related, the fact that Ali Naghi Emami’s father did not receive formal training from his own father presents a challenging issue when examining the characteristics of their works. The question of this research is based on this: What are the common features of two inscriptions by him at the entrances of the courtyard and the shrine of Imamzadeh Isma'il in Isfahan? in terms of the principles of calligraphy in inscriptions, among the rules of calligraphy, the ratio between the components and their combination can illustrate many of the characteristics of their inscriptions. For the most fundamental characteristics of inscription-making are embedded within the intrinsic features of these principles. To this end, the aforementioned inscriptions were examined as case studies. Accordingly, this qualitative research has been conducted through descriptive and analytical methods, employing field observations and documentary studies within both physical and digital environments. Point, zero, line segment, and plane were adopted as the bases of measurement. Based on the research findings, in the two inscriptions of Mohammad Reza Emami and Ali Naghi Emami, the observance of proportions in the same writing of singular letters of the same gender, and some similar compound letters, with certain sizes, and the addition of tension to some letters with tension, are similar to each other. They also used the angles of these elements, slanting downwards to the left, in a similar way, to create the desired combination between letters, words, and sentences. In both inscriptions, the beauty of proximity in their overall composition is observed in the spaces between the words and the phrases. درگستره آثار خانواده امامی اصفهانی در خیلی از بناهای شهرهایی مثل اصفهان، کتیبه‌هایی موجودند که هنوز به لحاظ علمی و ارزش‌های تاریخی و هنری مورد پژوهش قرار نگرفته‌اند. از جمله کتیبه‌های محمدرضا امامی اصفهانی و نوه‌اش علی‌نقی امامی در امامزاده اسماعیل اصفهان می‌باشند که شناخت آثار ایشان تکمیل‌ کننده غنای تاریخی و پژوهشی است. بدین جهت چنین مطالعه‌ای ضروری است تا شاید بتوان زوایای پنهان این آثار از نظرگاه اصول خوشنویسانه دریافت نمودهدف نگارندگان بر همین مبناست که این‌چنین پژوهشی می‌تواند پژوهش‌های آتی را در شناسایی کتیبه‌های احتمالی بدون نام و تاریخ یاری رساند. با این‌که محمدرضا و علی‌نقی امامی با هم نسبت دارند اما عدم تعلیم دیدگی پدر علی‌نقی امامی نزد پدرش یک مسئله چالش‌برانگیز در ویژگی‌های آثارشان است. سؤال این پژوهش چنین است که وجوه مشترک دو کتیبه از ایشان در سردرهای ورودی حیاط و حرم امامزاده اسماعیل اصفهان، به لحاظ اصول خوشنویسی در کتیبه‌نگاری چه مواردی هستند. در بین قواعد خوشنویسی نسبت میان اجزاء و ترکیب‌ آن‌ها می‌توانند خیلی از ویژگی‌های کتیبه‌‌نگاری ایشان را گویا سازند، چرا که اساسی‌ترین ویژگی‌های کتیبه‌نگاری در حوزه ویژگی‌های درونی این قواعد نهفته‌اند. بدین منظور کتیبه‌های فوق به عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفتند. به این ترتیب این پژوهش کیفی به روش توصیفی و تحلیلی به صورت مشاهدات میدانی و مطالعات استنادی در بستر فضاهای حقیقی و مجازی انجام یافته است و نقطه، صفر، پاره‌ خط و سطح به عنوان مبنای سنجش قرار گرفته‌اند. بر اساس یافته‌های پژوهش، در دو کتیبه محمدرضا امامی و علی‌نقی امامی رعایت نسبت‌ها در یکسان‌نویسی مفردات هم‌جنس و برخی مرکبات مشابه، با اندازه‌های موازین معین و افزودن بر کشش برخی حروف مددار مشابه یکدیگرند. همچنین ایشان در ایجاد ترکیب مطلوب بین حروف، کلمات و جملات از زوایای بکارگیری این اجزاء به صورت پایین متمایل به سمت چپ به یک شکل بهره برده‌اند. در هر دو کتیبه در فواصل بین مفردات و مرکبات حسن مجاورت در ترکیب کلی آن‌ها رعایت شده است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3907_3341f6f048384ec73a7ba2e77d2db48b.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Iconography of the Reflection of Cultural Legitimacy in the Image of the Ascension of the Prophet (PBUH) in the Falnameh of Imam Sadiq (AS) شمایل شناسی بازتاب مشروعیت فرهنگی در نگاره معراج پیامبر(ص) در نسخۀ فالنامۀ امام صادق(ع) 65 86 3963 10.22077/nia.2026.10444.2011 FA حسین بهروزی پور دانشجوی دکترای تخصصی تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد. تهران، ایران 0009-0003-0774-9815 خشایار قاضی زاده دانشیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران، ایران 0000-0002-0881-1671 پرویز حاصلی استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران، ایران 0009-0006-1351-7836 Journal Article 2025 11 18 The Ascension of the Prophet (PBUH) is one of the themes that, considering the social, political, and cultural contexts existing in each period, has captured the imagination of Muslim painters, resulting in different and beautiful visual and content reflections of this event in painting. In this research, an attempt has been made to study the blessed figure of the Prophet (PBUH) along with other figures depicted in the Falnameh painting of Imam Sadiq (AS), to identify the symbolic visual elements used in this painting and to achieve the goals and grounds for creating these symbolic elements to show the event of the Ascension. Research questions: What are the symbols and signs of legitimizing the rule of Shah Tahmasp in the second period of her reign in the figures depicted in the Miraj Falnameh of Imam Sadiq (AS)? What discourses during the reign of Shah Tahmasp influenced the symbols and signs appearing in the Mi'raj image of the Falnameh? The research method in the present study is descriptive-analytical and uses Panofsky's iconology approach. The method of collecting information was library (documentary). In the second half of Shah Tahmasp's reign, due to his seclusion and the expulsion of artists from the court, the intensification of the flow of religious-jurisprudential thought, and the institutionalization of the concept of guardianship and imamate by the second researcher to prove the succession of Ali (AS), The symbolic expression of Shah Tahmasp Safavi's position as the rightful successor during the occultation of Imam al-Asr (a.s.) is clearly seen. The illustrator of the Me'raj Falnameh, considering the symbolic cultural elements depicted in this painting (lion, sword, succession ring, green flag, golden sandals), In the hidden layers of meaning, the author considers the rightful succession of Shah Tahmasp in parallel with the rightful succession of Ali (AS) by the Prophet (PBUH) and the views of the Shiite jurists of that time, in accordance with Shiite narrations about the event of the Ascension, while referring to the strong relationship between religion and government. And he tried to gain legitimacy and acceptance for him in the eyes of the people. The emergence of the symbols used in this painting was also influenced by the Shiite-jurisprudential discourse that dominated the second half of Shah Tahmasp's reign. معراج پیامبر(ص) از مضامینی است که با توجه به زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی موجود در هر دوره، تخیل نگارگران مسلمان را به خود معطوف ساخته و حاصل آن، بازتاب‌های متفاوت و زیبای بصری و محتوایی این رویداد در نگارگری بوده است. در این پژوهش سعی‌شده ضمن مطالعة پیکره مبارک پیامبر(ص)، به همراه دیگر پیکره‌های مصور شده در نگاره‌ فالنامة امام‌صادق(ع)، به شناخت عناصر بصری نمادین بکار رفته در این نگاره و دستیابی به اهداف و زمینه‌های ایجاد این عناصر نمادین، جهت نشان دادن واقعه معراج پرداخته شود. سوالات پژوهش: نمادها و نشانه‌های مشروعیت‌بخشی به حکومت شاه‌طهماسب در دوره دوم حکومت وی در پیکره‌های مصور شده در نگاره‌ معراج فالنامةامام‌صادق(ع)، کدامند؟نمادها و نشانه‌های ظهور یافته در نگاره معراج فالنامه تحت‌تأثیر چه گفتمان‌هایی در دوره شاه تهماسب بوده‌اند؟ روش تحقیق در پژوهش حاضر به شیوه توصیفی– تحلیلی و با رویکرد آیکونولوژی پانوفسکی صورت می‌گیرد. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای (اسنادی) صورت گرفته است. در نیمه دوم حکومت شاه‌طهماسب به علت عُزلت‌گزینی وی و طرد هنرمندان از دربار و تشدید جریان تفکر دینی- فقهی و نهادینه شدن مفهوم ولایت و امامت توسط محقق ثانی برای اثبات جانشینی علی(ع)، بیان نمادین مقام شاه‌طهماسب صفوی به عنوان جانشینی به حق در دوران غیبت امام‌عصر(ع) به روشنی ملاحظه می‌شود. نگارگر معراج فالنامه، با توجه به عناصر نمادین فرهنگی مصورشده در این نگاره(شیر، شمشیر، حلقه جانشینی، پرچم سبزرنگ، صندل طلایی)، در لایه‌های پنهان معنایی نگارة خود با توجه به روایات شیعی در باب واقعةمعراج، ضمن اشاره به رابطة محکم بین دین و حکومت، جانشینی به حق شاه‌طهماسب را به موازات جانشینی به حق علی(ع) از طرف پیامبر(ص) و نظر فُقهای شیعی آن زمان دانسته و کوشش کرده برای وی در نظرگاه مردم کسب مشروعیت و مقبولیت نماید. ظهور نمادهای بکار رفته در این نگاره نیز تحت تأثیر گفتمان شیعی-فقهی حاکم بر نیمۀدوم حکومت شاه‌طهماسب بوده‌است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3963_f51238cd02c93b89d8fbee5667d077fc.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Rereading the dialogue of religions in the painting "prophet Moses and UJ" from the Qara Qoyunlu era; based on Bakhtinian polyphony بازخوانی گفتگوی ادیان در نگارۀ «حضرت موسی (ع) و عوج» از آثار عصر قراقویونلوها؛ بر مبنای مفهوم چندصدایی باختینی 87 102 3933 10.22077/nia.2026.9936.1982 FA زهرا مهدی پور مقدم استادیار هنرهای اسلامی، گروه هنرهای صناعی، دانشکده میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، ایران. 0000-0002-6079-7475 Journal Article 2025 08 16 The establishment of Qara Qoyunlu rule in Iran, with their inclination towards Shi'ism, provided the grounds for the formation of works that, although influenced by the ideology of religious tolerance that emerged with the Mughal invasion of Iran, can nonetheless serve as documents reflecting the social, political, and religious conditions of their time. Among these, illustrated examples, such as the painting "Prophet Moses and UJ" from the mid-9th century during the short reign of PirBudaq, a descendant of the Qara Qoyunlu founder, have survived. That, in addition to demonstrating artistic development and progress, also signify the coexistence of religions and, in fact, a shift from religious fanaticism towards pragmatism. Therefore, we aim to analyze the work based on a new method of looking at text, namely polyphony, and subsequently, attention to the "other"; these are fundamental concepts of Bakhtin's dialogism approach that, how can the dialogue of religions and polyphony lead the audience to understand and analyze the context of the text, which is the era of Qara Qoyunlu rule? The objective was to read the work, the dialogue between religions in this painting, and also to understand the world outside the text; the political-social conditions of the Qara Qoyunlu, through the lens of this painting. Because for Bakhtin, the existence of the "other" and the relationship between self and other, can lead to the emergence of the evolved form of the work and, ultimately, express its final meaning. The findings, conducted using a descriptive-analytical method, show that, contrary to the title of the painting, namely Prophet Moses and UJ, the artist's aim wasn't merely to speak of it as another arising from the context. Rather, the juxtaposition of elements from the three Abrahamic religions with their specific signs in the painting has been able to express an escape from monophony and the formation of polyphony and the establishment of a dialogue of religions. Although in this scene, the presence of prophets from the three destiny-making Abrahamic religions was, in a way, a respect for the other, the voice arising from the culture of Qara Qoyunlu Shi'ism was more influential in the text than others. It can be said that the painter, to fully narrate the Shi'ite culture; as a living and believable culture favored by the Qara Qoyunlu, by resorting to elements of other cultures, completed the content of his work and materialized its form. It Mean's, the painting, despite the "others" arising from a social reality; from other Abrahamic religions, has been able to emphasize the nature of Shi'ism mixed with the pragmatism of the Qara Qoyunlu era. Because "others," by their presence in the text, created the possibility for the artist to instill Islamic culture, as a successor to other religions, in the audience, so that from this perspective, they would also be reminiscent of the dominant culture of that era. It's worth noting that such picture, apart from expressing the sincere devotion of the Qara Qoyunlu to Shi'ism, also brought them political position and credibility. برقراری حاکمیت ترکمانان قراقویونلو در ایران، با گرایش آنان به تشیع، موجبات شکل‌گیری آثاری را فراهم نمود که اگرچه متأثر از ایدئولوژی مسامحه دینی بوده که با ورود مغولان به ایران صورت گرفته، لیکن همچون سندی، بیانگر شرایط زمانۀ خود نیز می‌باشند. در این میان، نمونه‌های مصوری از جملۀ، نگارۀ «حضرت موسی(ع) و عوج» از اواسط سدۀ نهم هجری و در مدت کوتاه حکمرانی پیربوداق؛ از نوادگان مؤسس سلسلۀ قراقویونلو، برجای‌مانده که علاوه بر تحول و پیشرفت در هنرها بیانگر هم‌زیستی ادیان و درواقع گرایش از تعصبات مذهبی به سمت مصلحت‌گرایی نیز می‌باشند. لذا در این پژوهش برآنیم برمبنای یک روش نوینِ نگریستن به متن یعنی چندصدایی و در پی آن توجه به دیگری؛ از مفاهیم اساسی رویکرد گفتگومندی باختین، به تحلیل اثر بپردازیم که گفتگوی ادیان و چندصدایی با توجه به نگارۀ حضرت موسی و عوج چگونه می‌توانند مخاطب را به شناخت و تحلیل بافتار متن یعنی عصر حکومت قراقویونلوها منتهی سازند؟ هدف، خوانش اثر حول محور گفتگوی میان ادیان در این نگاره و نیز درک جهان برونِ متن؛ شرایط سیاسی- اجتماعی قراقویونلوها، از دریچۀ تصویر بوده است. زیرا برای باختین، وجودِ دیگری و رابطۀ خود و دیگری یعنی چندصدایی در متن می‌تواند منجر به پدیدارشدن شکل تکامل‌یافتۀ اثر و در نهایت، بیان مفهوم نهایی آن شود. یافته‌های پژوهش که به صورت کیفی و روش توصیفی- تحلیلی، بر مبنای چندصدایی انجام گرفته‌اند، نشان می‌دهند، برخلاف عنوان نگاره، یعنی حضرت موسی و عوج؛ هدف هنرمند صرفاً سخن‌‌گفتن از آن به عنوان یک «دیگریِ» برخاسته از بافتار نبوده است. بلکه، هم‌نشینی مؤلفه‌های سه دین ابراهیمی با نشانه‌های خاصِ خود در نگاره، توانسته بیانگر گریز از تک‌صدایی و شکل‌گیری چندصدایی و برقراری گفتگوی ادیان شود. اگرچه در این صحنه، وجود پیامبران سه دین سرنوشت‌ساز ابراهیمی به‌نوعی، احترام به دیگری قلمداد شده لیکن، صدای برخاسته از فرهنگ تشیع قراقویونلوها، بیش از دیگران در متن اثرگذار بوده است. می‌توان گفت، نگارگر برای روایتِ کامل فرهنگ شیعه؛ به عنوان فرهنگی زنده و مورد توجه قراقویونلوها، با توسل به عناصر فرهنگ دیگران، محتوای اثر خود را تکمیل و صورت آن را عینیت بخشیده است. یعنی، نگاره با وجود «دیگرانِ» برخاسته از یک واقعیت اجتماعی؛ وجود حضرت موسی و مسیح از دیگر ادیان ابراهیمی، توانسته بر ماهیت شیعه‌گرایی آمیخته با مصلحت‌اندیشی عصر قراقویونلوها تأکید نماید. زیرا، «دیگران» با حضورشان در متن، این امکان را برای هنرمند ایجاد کرده‌ که بتواند از تمام زوایا، فرهنگ اسلامی را به‌عنوان کمال‌بخش و تکمیل‌کنندۀ ادیان دیگر، به مخاطب القا نماید تا از این منظر، تداعی‌گر فرهنگ حاکم در این زمانه نیز باشد. شایان ذکر است، این‌گونه تصاویر، جدای از بیان ارادت خالصانۀ قراقویونلوها به تشیع، موقعیت و اعتبار سیاسی را نیز برایشان به‌ارمغان داشته است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3933_298f587406c914fad5373bb689300433.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Developing an Architectural Framework for the Urban Landscape of Birjand with a Focus on the Application of Modern Lightweight Construction Technologies بررسی میزان تاثیر نقش هندسه، مقیاس و تناسبات معماری بر ارتقای کیفی نمای محلات شهر بیرجند در دوره قاجاریه متکی بر روش تحلیل سلسه مراتبی 103 126 3920 10.22077/nia.2026.10413.2009 FA الهام رمضانی دانشجوی دکترای معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند، خراسان جنوبی،ایران 0009-0007-2372-6524 رضا میرزایی استادیار گروه هنر و معماری، ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند، خراسان جنوبی،ایران 0000-0001-8769-0275 محسن وفامهر استاد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران/ دانشکده هنر و معماری،دانشگاه آزاد اسلامی 0000-0003-2951-1763 سید مسلم سیدالحسینی استاد گروه شهرسازی ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،خراسان رضوی،ایران 0000-0003-0167-3904 Journal Article 2025 11 05 This study examines and interprets the geometry and proportions of architecture in the facades of the historical neighborhoods of Birjand during the Qajar period, focusing on how spatial organization and facade design were formed. The architecture of this era was deeply influenced by Iranian-Islamic principles on the one hand, and by European styles on the other, resulting in an eclectic architectural style with its own distinctive characteristics, among which geometry and proportional relationships stand out as key features. Scholars such as Kamran Diba and Mohammad Ali Pirnia have repeatedly emphasized the importance of these aspects in the identity of Iranian architecture.This article analyzes the design strategies employed in utilizing geometry and proportion in shaping the visual appearance of the historical neighborhoods of Birjand. An examination of the existing buildings, historical maps, and documents reveals the high level of architects’ perception of human scale, climatic adaptation, and the cultural and traditional values reflected in the urban facades. The study further investigates the structural and geometric characteristics of these facades based on fundamental principles such as the golden ratio, human scale, and visual-spatial axes centered around the main historical pathway known as Khajeh Street.Methodologically, this research is descriptive-analytical in nature. Data were collected through archival studies, field surveys, and interviews with experts. To identify the most influential design parameters, six major criteria—geometry, scale, proportion, neighborhood image, climate, and culture—along with twelve sub-criteria were determined across 44 case samples. These indicators were then prioritized based on expert evaluation. Complementary data were gathered through Likert-scale questionnaires distributed via the snowball sampling method. The Analytic Hierarchy Process (AHP) and Thomas L. Saaty’s pairwise comparison matrices were used for weighting and ranking the indicators.The analysis of three key historical neighborhoods—Sardeh, Miyandeh, and Tehdeh—demonstrates that facade design during the Qajar period not only reflects a profound connection to Iranian cultural and architectural heritage but also mirrors the social, economic, and political interactions of the residents. Furthermore, these facades successfully address climatic and environmental challenges while maintaining cultural and aesthetic coherence.The findings indicate that the “scale” criterion holds the highest significance with a weight of 0.6, followed respectively by neighborhood image, geometry, proportion, climate, and culture. Overall, this research reinterprets the architectural language of Birjand’s historical neighborhoods to identify the fundamental parameters shaping their facades during the Qajar era. These results can serve as a theoretical and methodological foundation for future urban revitalization and heritage-based architectural design in historical contexts of Iran. این پژوهش با هدف واکاوی هندسه و تناسبات معماری در سیمای محلات بافت تاریخی بیرجند در دوره قاجار، به تحلیل چگونگی طراحی و سازمان‌دهی فضایی نماهای ساختمان‌های سنتی این دوره می‌پردازد. معماری قاجار، متأثر از مفاهیم عمیق معماری ایرانی–اسلامی از یک‌سو و تأثیرپذیرفته از الگوهای معماری اروپایی از سوی دیگر است؛ تأثیری که منجر به شکل‌گیری سبکی التقاطی با ویژگی‌های خاص خود شده و هندسه و تناسبات را به‌عنوان شاخص‌ترین مؤلفه‌های آن معرفی می‌کند. کامران دیبا و محمدعلی پیرنیا نیز در آثار خود بارها بر اهمیت این ابعاد در معماری ایرانی تأکید کرده‌اند.در این مقاله، با تمرکز بر محلات تاریخی بیرجند، روش‌های به‌کاررفته در بهره‌گیری از هندسه و روابط تناسبی در طراحی عناصر نما مورد تحلیل قرار گرفته است. بررسی آثار موجود، تحلیل نقشه‌ها و اسناد تاریخی نشان می‌دهد که معماران آن دوران درک عمیقی از تأثیر مقیاس انسانی، قدرت اقلیم و نقش فرهنگ و سنت در شکل‌دهی به سیمای شهری داشته‌اند. پژوهش حاضر ضمن تبیین اصولی چون تناسب طلایی، مقیاس انسانی و محورهای دیداری و فضایی، ساختار هندسی نماها را پیرامون اصلی‌ترین معبر بافت تاریخی، موسوم به معبر خواجه‌ها، تحلیل می‌کند.روش تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و مصاحبه با خبرگان گردآوری شده‌اند. برای تعیین مؤلفه‌های اصلی مؤثر بر نمای بناهای تاریخی، شش شاخصه شامل هندسه، مقیاس، تناسبات، سیمای محله، اقلیم و فرهنگ، به‌همراه دوازده زیرشاخص مرتبط در ۴۴ نمونه موردی استخراج و سپس بر اساس دیدگاه متخصصان اولویت‌بندی شده‌اند. در ادامه، با استفاده از پرسشنامه‌های مبتنی بر طیف لیکرت و روش گلوله برفی، داده‌های تکمیلی گردآوری و برای وزن‌دهی نهایی شاخص‌ها از تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) بر مبنای ماتریس‌های زوجی توماس ال. ساعتی استفاده شده است.نتایج تحلیل سه محله تاریخی سرده، میان‌ده و ته‌ده بیرجند نشان می‌دهد که طراحی نماها نه تنها بازتاب‌دهنده‌ی پیوند عمیق با فرهنگ و تاریخ معماری ایرانی است، بلکه بیانگر روابط اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی ساکنان نیز هست. این نماها در عین حفظ اصول فرهنگی، به بهترین شکل به چالش‌های اقلیمی و محیطی پاسخ داده‌اند. یافته‌های نهایی بیانگر آن است که شاخص مقیاس با وزن 0.6 در جایگاه نخست اهمیت قرار دارد و پس از آن به‌ترتیب سیمای محله، هندسه، تناسبات، اقلیم و فرهنگ در شکل‌گیری سیمای کالبدی نقش داشته‌اند.به‌طور کلی، پژوهش حاضر با بازخوانی زبان الگوی محلات تاریخی بیرجند، تلاش دارد تا پارامترهای اصلی و هویتی مؤثر بر شکل‌گیری نماهای دوره قاجار را بر پایه‌ی نقش هندسه و تناسبات تبیین کند؛ نتایجی که می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای تدوین اصول طراحی در بازآفرینی بافت‌های تاریخی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3920_d6525aa8638c1d8d4da535fbb1a5fc80.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 An Analysis of the Functional System of the Persian Garden in the Pictorial Space of the Garden Miniatures of Shah Tahmasp’s Shahnameh واکاوی نظام کارکردی باغ ایرانی در فضای تصویری باغ نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب 127 162 3965 10.22077/nia.2026.10208.1998 FA شمیم نطاق دانشجوی دکتری معماری اسلامی. دانشکده معماری و شهرسازی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0009-0006-6000-0493 آزیتا بلالی اسکویی استاد گروه معماری و شهرسازی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0000-0003-0096-9340 عباس غفاری دانشیار گروه معماری و شهرسازی. دانشکده معماری و شهرسازی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0000-0001-9302-3209 Journal Article 2025 10 05 The construction of gardens in Iran has a long history, and throughout different periods, gardens have served various functions. The Persian garden is one of the spaces that has received particular attention from Iranian miniaturists. Miniature painting, as one of the most significant and valuable forms of art, depicts the buildings and architecture contemporary to the artists. Since artists throughout history have visually expressed their perceptions of their culture and environment, these images represent the architecture of their respective periods. The purpose of this research is to identify and analyze the functional system of the Persian garden within the pictorial space of Shah Tahmasp’s Shahnameh and to propose a new classification for the functional system of the formal–historical gardens depicted in these miniatures. Accordingly, the study seeks to answer the following questions based on the miniatures of Shah Tahmasp’s Shahnameh: which functions of the Persian garden are represented, and which of these represented functions demonstrate greater frequency and prominence in the miniatures? These questions are addressed using a descriptive–analytical method. Data and sources were collected through documentary and library-based research, and the statistical population consists of 74 garden miniatures from Shah Tahmasp’s Shahnameh. Based on the verses of the Shahnameh and the visual analysis of the miniatures, the depicted gardens can be classified as governmental (palatial) gardens, pavilion gardens, residential (domestic) gardens, encampment (tent) gardens, and recreational gardens, whose primary functions include governmental, ceremonial, residential, recreational, and combined uses. Given that the patrons of these miniatures were kings and contemporary rulers, and considering the thematic content of the Shahnameh, the gardens represented in the miniatures belong to the social sphere of kings and rulers, while other garden functions are not taken into account. Among the various functions, governmental (palatial) gardens and encampment (tent) gardens have received greater attention from the miniaturist artists than other types. احداث باغ در کشور ما سابقه‌ای طولانی داشته و در طی دوران باغ‌ها کارکردهای مختلفی داشته‌اند. باغ ایرانی یکی از فضاهایی است که مورد توجه نگارگران ایرانی بوده، از طرفی هنر نگارگری، از مهم‌ترین هنرهای ارزشمند محسوب می‌شود و نگارگران بناها و معماری هم ‌عصر خود را به تصویر در آورده‌اند و از آنجا که در طول تاریخ هنرمندان برداشت خود را از فرهنگ و محیط خود به تصویر کشیده‌اند این تصاویر بازنمایی از معماری آن دوران است. هدف از این پژوهش شناسایی و تحلیل نظام کارکردی باغ ایرانی در فضای تصویری شاهنامه شاه طهماسب و ارائه دسته بندی جدید برای نظام کارکردی باغ‌های رسمی - تاریخی این نگاره‌ها است و به سوال‌های با استناد به نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب، کدام کارکردهای باغ ایرانی بازنمایی شده‌اند؟ کدام یک از این کارکردهای بازنمایی‌شده، از فراوانی و برجستگی بیشتری در نگاره‌ها برخوردار است؟ بر پایه روش توصیفی–تحلیلی پاسخ داده می‌شود. جمع‌‌آوری اطلاعات و منابع به صورت اسنادی - کتابخانه‌ای و جامعه آماری شامل 74 باغ نگاره شاهنامه شاه طهماسب است. با توجه به اشعار شاهنامه و نگاره‌ها، باغ‌هایی که ترسیم شده‌اند از نوع باغ حکومتی (کاخ)، باغ کوشک، باغ سکونتی (منزل)، باغ سراپرده (چادر) و باغ تفرجی است که عملکرد اصلی آن‌ها حکومتی، تشریفاتی، سکونتی، تفریحی و تلفیقی می‌باشد. به دلیل اینکه بانی ترسیم نگاره‌ها پادشاهان و حاکمان وقت بوده‌اند و با توجه به مضمون شاهنامه باغ‌های ترسیم شده در نگاره‌ها متعلق به جامعه شاهان و حاکمان بوده و سایر کارکردهای باغ در نظر نگرفته‌ شده است. باغ حکومتی (کاخ) و باغ سراپرده (چادر) بیشتر از سایر کارکردها مورد توجه هنرمندان نگارگر بوده است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3965_db9ad56c71619aeed9723314d1456037.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Semiotic Analysis of the Metaphor of Salvation in Safavid Painting تحلیل نشانه‌شناختی استعاره‌ نجات در نگارگری صفوی 163 178 3949 10.22077/nia.2026.9304.1945 FA ندا شفیقی استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0002-1844-7615 ابوالقاسم دادور استاد، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا 0000-0001-9869-9283 Journal Article 2025 04 29 This study examines the role of Safavid miniature painting (1501–1736) as a strategic instrument for reconstructing Iranian identity and legitimizing dynastic authority. Focusing on two emblematic works—The Ark of Noah and The Ship of Shiism, both produced under royal patronage—it explores how visual elements were employed to reflect and shape the cultural–political values of Safavid ideology. To elucidate this process, the research adopts the framework of social semiotics proposed by Gunther Kress and Theo van Leeuwen. Derived from Michael Halliday’s systemic–functional linguistics, this model provides a rigorous structure for analyzing visual communication by emphasizing how social and cultural contexts produce meaning. It enables analysis across three dimensions: the representational (how subjects and events are depicted), the interactional (how the image engages viewers), and the compositional (how visual elements are arranged to create overall meaning). This approach facilitates an understanding of how specific visual codes within Safavid art conveyed ideological messages that served the dynasty’s political and religious agenda. The analysis of The Ark of Noah reveals a deliberate contrast between the ordered, secure interior of the ark—where Noah, haloed and centrally positioned, guides his followers—and the chaotic, storm-swept floods beyond. The dichotomy functions as a metaphor for Safavid rule: the state appears as a divinely ordained vessel of salvation amid external disorder. The use of halos, hierarchical composition, and spatial centrality underscores the sanctified nature of leadership, while the turbulent waters surrounding the ark symbolize external threats to Shiite unity. Noah’s imagery parallels the Imam-like authority ascribed to Safavid shahs, thus visually naturalizing the concept of divine kingship through theological analogy. Similarly, The Ship of Shiism depicts the Prophet Muhammad and Imam Ali steering a ship that carries a diverse Shiite community. Their enlarged scale and radiant golden halos mark supreme authority and spiritual command. The passengers gathered under a unified banner represent communal cohesion, while the dark and restless waters may be read allegorically as rival powers—such as the Ottomans—whose instability contrasts with the serenity and harmony of Shiite leadership. Rich applications of gold and lapis lazuli sanctify the narrative and fuse the political sphere with spiritual legitimacy, reinforcing the Safavid state’s portrayal as the guardian of Shiite faith. These findings demonstrate that Safavid painting extended far beyond aesthetic expression; it actively shaped cultural perception and collective memory. Semiotic choices—halos, chromatic contrasts, spatial hierarchies, and emblematic symbolism—worked to naturalize the dynasty’s claim to divine right and gradually cement Shiism as the core of Iranian identity. The paintings served as dynamic ideological constructs rather than passive reflections. They visually engineered cohesion and loyalty, linking salvation with obedience to Shiite authority and the Safavid throne. Through such imagery, Safavid rulers transformed art into a political language—one capable of legitimizing power, fostering unity, and embedding theological narratives within the national consciousness. Ultimately, these visual texts attest to art’s powerful role in Safavid statecraft, illustrating how aesthetics and ideology intertwined to shape the sociopolitical fabric of early modern Iran for generations. صفویان با ایجاد حکومتی یکپارچه و تعریف مذهبی متمایز برای ایران، نقشی محوری در بازسازی هویت فرهنگی و سیاسی ایران ایفا کردند و با فاصله‌گیری از قدرت‌های همجوار، مسیر جدیدی در تاریخ منطقه گشودند. در این دوره، هنر نگارگری تحت حمایت شاهان، به ابزاری اثرگذار برای بیان ارزش‌های زمانه تبدیل شد.پژوهش حاضر، با تمرکز بر دو نگاره کشتی نوح از قصص‌الانبیا نیشابوری و کشتی تشیع از شاهنامه شاه طهماسب بررسی می‌کند که چگونه آثار هنری این عصر می‌توانند به‌عنوان شاهدی بر باورها و ساختارهای اجتماعی آن زمان عمل کنند. هدف از مطالعه، کاوش در لایه‌های معنایی این آثار و تبیین کارکرد آن‌ها در انعکاس زمینه‌های فرهنگی و سیاسی دوره صفوی است. پرسش محوری تحقیق بر آن است تا دریابد نگاره‌های مورد مطالعه چگونه می‌توانند دریچه‌ای به فهم اولویت‌های اجتماعی آن دوران باز کنند؟ برای پاسخ، از روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر نظریه نشانه‌شناسی اجتماعی بصری کرس و ون لیوون استفاده‌شده است و داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی و مشاهده مستقیم گردآوری و تفسیر شده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که این نگاره‌ها فراتر از بازتاب صرف، به مثابه ابزارهایی راهبردی عمل کرده‌اند. آنها با به کارگیری هوشمندانه منابع نشانه‌ای، مفاهیمی چون رستگاری از طریق اطاعت، رهبری مقدس و انسجام جمعی را طبیعی‌سازی نموده، مشروعیت حکومت صفوی را به عنوان تنها مسیر نجات، تثبیت کرده اند. این بازنمایی‌ها، در بستر تقابل سیاسی و ایدئولوژیک صفویان با رقبای خارجی، به بازتعریف هویت مذهبی و سیاسی ایران یاری رسانده‌اند. بدین‌ترتیب، مطالعه حاضر گواه پیوندی ناگسستنی میان تولید هنری و پروژه کلان دولت‌سازی در سپهر سیاسی ایران عصر صفوی است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3949_2e5c2cb8d13e8fba78d95211440ba326.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Re-reading of Lapidary Art of Three Types of Semi-Precious Stones based on the Rising Light in Suhrawardi’s Philosophy of Illumination (Ishraq) بازخوانی هنر گوهرتراشی سه نوع سنگ نیمه‌قیمتی بر پایۀ مفاهیم نور در حکمت اشراق سهروردی 179 200 4052 10.22077/nia.2026.10744.2027 FA افسانه جعفرطیاری 'گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران 0000-0002-4789-6436 محمدرضا یاحی گروه هنرهای اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران. 0009-0008-7219-5202 فرناز معصوم‌زاده جوزدانی گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-9803-0229 Journal Article 2025 12 22 Lapidary is the design of a joint between light and stone to intensify the brightness and transparency of gems. In the philosophy of illumination, although there are two hierarchies of lights in vertical and horizontal orders, only one of these orders, namely horizontal lights, can provide ways for rising states of material bodies (e.g., gems), particularly under the control of the horizontal managing (mudabbira) lights. Regarding the fact that the art of Lapidary and its relationship with the concept of light has not been addressed yet in previous studies, this paper aimed to do so and gave rise to the following question: From the perspective of illumination, how three stones namely transparent Rock-quartz, semi-opaque Agate, and opaque Jasper could become more qualified and illuminated with the use of lapidary techniques? To answer this question, first of all, the criteria for analysis of gems (including from and archetypal species) are derived from the philosophy of illumination. Each of the gems is investigated based on its physical qualities (appropriate lapidary technique, transparency, and colour) as well as its associated managing lights (lord of species, celestial sphere, and fixed star). Observational and documentary techniques are used for data collection, while a qualitative method is employed for the analysis. Persian lapidary traditions and techniques are observed regarding the common methods and popular gemstones in Iran. Theoretical data are collected mostly from Suhrawardi’s writing and some other sources in explaining his theory. This research is an analytical study mainly in terms of Suhrawardi’s concept of lights. From this viewpoint, the world stands on vertical lights comprising static steps, while global movement and evolution occur within horizontal lights (e.g., Mudabbira, Spahbed). Barzakh (i.e., an ethereal body) and materials like gemstones are made of light, which in the realm of each horizontal light can be moved toward perfection. What enables material and ethereal bodies to move and evaluate are, firstly, the characteristics of dark substances, and secondly, the illumination of their horizontal lights. This viewpoint not only has provided an esoteric foundation for the lapidary based on ancient astrology and angelology, but also has paved the way for drawing a connection between the light and dark states of substance. It has therefore enabled lapidary artists to come up with innovative ideas. As a result, it can be concluded that in the art of lapidary, gems are supposed to be amulets that can be governed by the managing lights; to this end, the qualities of transparent Rock-quartz, Agate, and Jasper are improvable through brilliant, cabochon, and flat cuts to allow the managing lights to emanate. Based on ancient astrology, these three gems (Rock-quartz, Agate, and Jasper) are assumed to be governed by the Moon, Mars, and Jupiter. It goes without saying that this study sheds light on the relationship between theory and practice in and for Islamic arts. In particular, it broadens the horizon of artists and researchers to propose solutions to advance Islamic arts on the basis of theories. سنگ یکی از نخستین ابزارهای بشر (از جمله ایرانیان) برای چیرگی بر چالش‌های روزمره (مانند افروختن آتش و خرد و آسیاب‌کردن) بوده است که با گذشت زمان کارکردهای تزیینی و آیینی (ماننده مهره‌‌های تراش‌خورده و مهرسازی) نیز پیدا کرده است. امروزه، گوهرتراشی، به‌عنوان ادامه حضور سنگ‌ها در زندگی، با وجوه فرهنگی و تاریخی همراه است که شناخت و بازتعریف آن را ضروری می‌کند. گفتنی است که سنگها با توجه به نحوه تشکیل، سختی، چگالی، زیبایی و کاربرد، دارای ارزش، اعتبار و کاربردهای متفاوتی هستند و به همین خاطر آن‌ها را در دسته سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی تقسیمبندی کرده‌اند. فراتر از ویژگی‌های ذکر شده، عامل دیگری که در ارزیابی سنگها مؤثر است، نور می‌باشد. نور عامل رؤیت هر چیزی است و سنگها با توجه به درجه شفافیت میزان معینی از نور را از خود عبور میدهند و یا در خود نگه میدارند؛ چرا که بدون عامل نور، جلوه، شکوه، زیبایی و موجودیت سنگ‌ها بیحاصل است. با توجه به اهمیت نور و همچنین ضرورت شناخت وجوه فرهنگی گوهرتراشی، هدف این نوشتار، بازخوانی عرفانی مراحل گوهرتراشی سه سنگ نیمه‌قیمتی (دُر کوهی، عقیق و یشم) بر اساس حکمت اشراق سهرودی است. در حقیقت، سهروردی با پیوند مفاهیم اندیشه ایران ‌باستان و مفاهیم فلسفه اسلامی این امکان را می‌دهد که سیر آداب و اندیشه پایدار در هنر گوهرتراشی به منظور افزایش کیفیت گوهرها بهتر درک شود. با توجه به اینکه در پژوهش‌های پیشین کمتر به حکمت هنر گوهرتراشی توجه شده است، این مقاله می‌کوشد ارتباط میان تراش سه نوع سنگ نیمه‌قیمتیِ مات، نیمه‌مات و شفاف را با مفهوم نور در فرآیند گوهرتراشی، بر پایه حکمت اشراق سهروردی، بازخوانی کند و نشان دهد که این فرایند چگونه به ارزش‌آفرینی مادی و معنوی سنگ‌ها می‌انجامد.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_4052_90525e70b7842930586545c6f1c9310c.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 Analysis of the entrepreneurial pattern in the design and manufacture of Niello ornaments from the perspective of Schumpeterian creative destruction تحلیل الگوی کارآفرینی در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‎قلم از منظر تخریب خلاق شومپیتری 201 222 4045 10.22077/nia.2026.10682.2024 FA سحر ذکاوت دکتری تخصصی، رشته‌ی تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران. 0000-0001-7488-6527 خشایار قاضی‌زاده دانشیار، دکتری تخصصی پژوهش هنر، دانشکده‌ هنر، دانشگاه شاهد؛ تهران، ایران 0000-0002-0881-1671 شهریار شکرپور استادیار، دکتری تخصصی پژوهش هنر، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز؛ تبریز، ایران. Journal Article 2025 12 13 Niello is a decorative technique in metalworking and a combination of silver sulfides including silver, sulfur, copper and lead. Considering the long history of Niello and Niello ornaments in Iran, and its oblivion in Iran and the technical capabilities of Niello and the importance of cultural entrepreneurship in art, the analysis of the entrepreneurial pattern in the design and manufacture of Niello ornaments from the perspective Schumpeterian creative destruction seems necessary. The objectives of this research are to identify the indicators of the design and manufacturing pattern of Iranian Niello ornaments based on Schumpeterian creative destruction and to understand how to increase the quality and improve the technical and visual beauty of past Niello works based on Schumpeterian entrepreneurship theory. The research questions are: 1- What are the indicators of the design and manufacturing pattern of Iranian Niello ornaments based on Schumpeterian creative destruction? 2- How can the Niello works of the past be improved and produced with higher and more beautiful quality based on Schumpeterian entrepreneurship theory? In the present research, library information and documentary, field and visual data have been examined with a descriptive-analytical approach. The examined samples, which have been upgraded with the Schumpeterian model of entrepreneurship, include two sample of Safavid and Qajar Niello rings, and the samples have been combined with the artistic techniques of Filigree, Turquoise Inlaying, and Isfahan style Toreutics, and the final works have been created. The results show that Schumpeter's entrepreneurship theory is based on creative destruction and innovative creativity of a recombination type, and it is achieved by applying the model of integration in the production of Niello ornaments, and it includes the combination of different techniques, and also the combination of metalworking motifs and techniques. سیاه‌قلم شیوه‎ای تزئینی در فلزکاری و ترکیبی از سولفیدهای نقره شامل نقره، گوگرد، مس و سرب است. با توجه به قدمت طولانی سیاه‏قلم و زیورآلات سیاه‏قلم در ایران و رو به ‌فراموشی نهادن آن در ایران و ظرفیت‏های فنی سیاه‏قلم و نیز اهمیت کارآفرینی فرهنگی در هنر، تحلیل الگوی کارآفرینی در طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‎قلم ازمنظر تخریب خلاق شومپیتری ضروری به نظر می‏رسد. شناسایی شاخص‌های الگوی طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‌قلم ایرانی براساس تخریب خلاق شومپیتری و شناخت چگونگی افزایش کیفیت و ارتقای تکنیکی و زیبایی بصری آثار سیاه‏قلم گذشته براساس نظریۀ کارآفرینی شومپیتری اهداف پژوهش حاضر است. پرسش‌های پژوهش عبارت‌اند از: 1. شاخص‌های الگوی طراحی و ساخت زیورآلات سیاه‌قلم ایرانی براساس تخریب خلاق شومپیتری کدام‎اند؟ 2. چگونه می‎توان آثار سیاه‏قلم گذشته را براساس نظریۀ کارآفرینی شومپیتری ارتقا داد و با کیفیتی بالاتر و زیباتر تولید کرد؟ در پژوهش حاضر اطلاعات کتابخانه‌ای و داده‌های اسنادی، میدانی و تصویری با رویکرد توصیفی‎ـ تحلیلی بررسی شده است. نمونه‌های مورد بررسی که با الگوی کارآفرینی شومپیتری ارتقا یافته، شامل دو نمونه انگشتر سیاه‎قلم متعلق به دوره‌های صفویه و قاجاریه است و نمونه‌ها با شیوه‌های هنری ملیله‌کاری، فیروزه‌کوبی و قلم‎زنی سبک اصفهان تلفیق شده‌اند و آثار نهایی خلق شده است. نتایج نشان می‌دهد نظریۀ کارآفرینی شومپیتر مبتنی بر تخریب خلاق و خلاقیت نوآورانه از نوع نوترکیبی است و با کاربرد مدل تلفیق در تولید زیورآلات سیاه‏قلم حاصل می‏شود و شامل ترکیب فنون مختلف و نیز تلفیق نقوش و تکنیک‌های فلزکاری است.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_4045_ee0e95249268b86ff2053bef214bfeda.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 The Illustrations to Hatifi’s Timurnama: An Analysis of Eight Manuscripts Illustrated at Abu’l-Khayrids’ Workshops نگاره‌های تیمورنامۀ هاتفی: تحلیلی بر هشت نسخۀ مصوّر شده در کارگاه‌های ابوالخیریان 223 242 4054 10.22077/nia.2026.10284.2003 FA محمدرضا غیاثیان دانشیار گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان. 0000-0002-1765-3556 زینب لک فارغ التحصیل کاشناسی ارشد رشته پژوهش هنر دانشگاه کاشان 0009-0005-2832-8707 Journal Article 2025 10 18 The decline of the Timurids at the beginning of the 16th century led to the establishment of the Mughal Empire in northern India, the Safavid dynasty in Iran, and the Abu’l-Khayrid (or Shibanid) rule in Transoxiana. During this period, Timur’s image gradually transformed from that of a ruthless and warlike conqueror into a legendary symbol of legitimacy and power. The Abu’l-Khayrids, who ruled Transoxiana for nearly a century, regarded their dynasty as the legitimate successor to the Timurids and positioned themselves in opposition to the Safavids. Their workshops produced numerous manuscripts celebrating Timur’s military campaigns. Among these works is ʿAbdullah Hatifi’s Timurnama, not a historical prose narrative but an epic poem composed in imitation of the Shahnama. To date, more than thirty illustrated copies of the Timurnama survive, at least eight of which were produced in Transoxiana. This article introduces these nine manuscripts and addresses questions concerning the reasons for the popularity of Timurnama production in Abu’l-Khayrid workshops, the migration routes of these manuscripts, and the selection of specific scenes for depiction. The findings indicate that the Abu’l-Khayrid realm was one of the most significant centers for the production of the Timurnama, with the Mughal courts of India serving as its primary destination. It was precisely in these regions that Timur’s figure enjoyed the greatest popularity, as they constituted the core territories of his empire and those of his Timurid and Shibanid successors. The most frequently illustrated subjects include Timur’s defeat of Tuqtamish Khan, the conquest of India, and the wedding banquet of Jahangir. The recurrence of these themes is linked both to the availability of established pictorial models—particularly those found in Yazdi’s Zafarnama—and to the thematic priorities of the manuscripts’ patrons. پس از افول تیموریان، تصویر تیمور به‌تدریج از یک فاتحِ جنگ‌طلب و بی‎رحم به نمادی اسطوره‌ای از مشروعیت و قدرت تبدیل شد. ابوالخیریان که به‌مدت یک قرن فرارود را در اختیار داشتند، حکومت خود را ادامه‌دهندۀ سلسلۀ تیموری و درتقابل با حکومت صفوی می‌دانستند و در کارگاه‌های آنان کتاب‌های متعددی در وصف جنگاوری‌های تیمور تولید شد. یکی از این آثار، تیمورنامۀ هاتفی است که نه یک نثر تاریخی، بلکه یک اثر منظوم حماسی به تقلید از شاهنامه است. امروزه بیش از سی نسخة مصوّر تیمورنامه برجای مانده است که از میان آن‎ها، می‌توان گفت حداقل هشت نمونه در فرارود مصوّر شده‌اند. اگرچه تیمورنامه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حماسه‌های دوران پساتیموری شناخته می‌شود و نسخه‌های مصوّر آن در سراسر جهان گسترده‌اند؛ اما سهم فرارود به‌عنوان کانون اصلی کتابت تیمورنامه نادیده گرفته شده است. این مقاله پس از معرفی این نسخه‌ها، به‌دنبال پاسخگویی به این پرسش‌هاست که ویژگی‌های بصری و سبکی نگاره‌های این نسخه‌ها چیست؟ صحنه‌های پرتکرار ترسیم‏شده در این نسخه‌ها کدام‏اند و چه دلیلی برای تکرار آن‏ها وجود دارد؟ این پژوهش از نوع کیفی است که به‌شیوۀ توصیفی‎ـ تحلیلی و تاریخی انجام شده و از روش مطالعات اسنادی و میدانی بهره گرفته است. پرتکرارترین موضوعات نگاره‌ها، شکست تقتمش‌خان، فتح هند و عروسی جهانگیر است. تکرار این مضامین ازسویی با الگوهای در دسترسِ هنرمندان مرتبط است و ازسوی دیگر نشان‌دهندۀ اهمیت این موضوعات برای تولیدکنندگان این نسخه‌هاست. این نگاره‌ها متأثر از سبک هرات هستند؛ ولی فضاسازی تخت و ساده‌تری را به نمایش می‌گذارند که حکایت از سبک بومی هنرمندان فرارود دارد.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_4054_5487e79fa0ccd0b79e5d4a4c8ced005d.pdf

دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 A Comparative Study of the Function of Writing in Qahveh-Khaneh Painting and the Saqqakhaneh Movement مطالعه تطبیقی کارکرد نوشتار در آثار نقاشان قهوه خانه ای و جنبش سقاخانه 243 263 3996 10.22077/nia.2026.6634.1774 FA غلامرضا سماوی هیات علمی گروه نقاشی دانشکده هنر دانشگاه سمنان 0009-0002-6274-9845 Journal Article 2023 07 30 Abstract Writing and image in the tradition of Iranian painting have maintained a reciprocal and intertwined relationship. On the one hand, painting has served the illustration and interpretation of texts, while on the other, writing has played a significant role in explaining and complementing the image. With the transformation of Iranian painting traditions from the Safavid to the Qajar periods and the emergence of works independent of manuscript illustration, writing was gradually reduced to marginal inscriptions within paintings. In the modern period, this form of writing was largely limited to the artist’s signature, and the tradition of marginal annotation became obsolete. Nevertheless, Qahveh-Khaneh painters, continuing the Qajar painting tradition, preserved writing in their works and employed it as a meaningful and prominent visual element. With the developments of modern Iranian painting, writing reappeared once again—this time with a new approach—in the works of artists associated with the Saqqakhaneh movement. The main objective of this study is to examine and compare the function of writing in these two artistic currents and to elucidate their semantic and aesthetic differences. The principal research questions are: What functions does writing serve in the works of Qahveh-Khaneh painters? What role does writing play in the works of artists of the Saqqakhaneh movement? What similarities and differences exist between the functions and outcomes of employing writing in these two artistic contexts? This research adopts a qualitative approach and employs a descriptive–analytical and comparative method, based on the analysis of selected exemplary works from Qahveh-Khaneh painting and the Saqqakhaneh movement. The findings indicate that in Qahveh-Khaneh painting, writing—primarily serving expressive purposes—plays a narrative-oriented, referential, and meaning-centered role. Accordingly, linguistic writing is most prevalent and is formed in direct connection with oral and ritual culture. By contrast, in the Saqqakhaneh movement, writing often departs from linguistic legibility and is transformed into a formal, identity-forming, and symbolic element within the visual structure of the artwork. This transformation signifies a shift in Iranian art from collective, narrative-based expression toward the representation of cultural identity within the framework of modern art. مطالعه تطبیقی کارکرد نوشتار در آثار نقاشان قهوه‌خانه‌ای و جنبش سقاخانه چکیده نوشتار و تصویر در سنت نقاشی ایرانی رابطه‌ای دوسویه و درهم‌تنیده دارند. از یک‌سو، نقاشی در خدمت تصویرسازی و خوانش متن قرار گرفته و از سوی دیگر، نوشتار در توضیح و تکمیل تصویر نقشی مؤثر ایفا کرده‌است. با دگرگونی سنت‌های نقاشی ایرانی از دوره‌ی صفویه تا قاجاریه و شکل‌گیری آثاری مستقل از کتاب‌آرایی، نوشتار به‌تدریج به حاشیه‌نویسی در نقاشی تقلیل یافت. در دوره‌ی معاصر، این گونه نوشتار عمدتاً به امضاء هنرمند محدود شد و سنت حاشیه‌نویسی منسوخ شد. با این حال، نقاشان قهوه‌خانه‌ای در امتداد سنت نقاشی قاجاری، نوشتار را همچنان در آثار خود حفظ کردند و آن را به‌عنوان یکی از عناصر معنادار و قابل‌توجه به ‌کار گرفتند. با تحولات نقاشی معاصر ایران، نوشتار بار دیگر و این‌بار با رویکردی نو در آثار هنرمندان جنبش سقاخانه‌ ظاهر شد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی و مقایسه کارکرد نوشتار در این دو جریان و تبیین تفاوت‌های معنایی و زیباشناختی آن است. پرسش‌های اصلی پژوهش عبارت‌اند از: کارکرد نوشتار در آثار نقاشان قهوه‌خانه‌ای چیست؟ نوشتار در آثار هنرمندان جنبش سقاخانه چه نقشی ایفا می‌کند؟ چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان کارکرد و نتایج به‌کارگیری نوشتار در این دو جریان هنری وجود دارد؟ پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و روش توصیفیـ تحلیلی و تطبیقی، بر اساس تحلیل نمونه‌هایی منتخب از آثار شاخص نقاشی قهوه‌خانه‌ای و هنرمندان جنبش سقاخانه انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نقاشی قهوه‌خانه‌ای، نوشتار که عمدتاً در خدمت «بیان» است، نقشی روایت‌محور، ارجاعی و معناگرا دارد؛ از این رو نوشتار زبانی بیشترین کاربرد را دارد و در پیوند مستقیم با فرهنگ شفاهی و آیینی شکل می‌گیرد؛ در حالی که در جنبش سقاخانه، نوشتار غالباً از خوانایی زبانی فاصله گرفته و به عنصری فرمال، هویت‌ساز و نمادین در ساختار بصری اثر تبدیل می‌شود. این دگرگونی بیانگر گذار از بیان جمعی و روایت‌محور در نقاشی قهوه‌خانه‌ای به بازنمایی هویت فرهنگی در چارچوب هنر مدرن در جنبش سقاخانه است. واژه‌های کلیدی: نقاشی قهوه‌خانه‌ای، مکتب سقاخانه‌، نوشتار، نشانه شناسی، نقاشی معاصر ایران.

https://niamag.birjand.ac.ir/article_3996_43e04dd08bb1305428b0c9c8d8a2660a.pdf