دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 13 31 2026 07 23 Pathology of clothing and handlooms in the culture and art of Boyer-Ahmad nomads آسیب‌شناسی لباس و دست‌بافته در فرهنگ و هنر عشایر بویراحمد 55 68 4196 10.22077/nia.2026.10974.2046 FA سیده آمنه منصوری مهریان دانش‌آموخته کارشناسی ارشد هنر اسلامی (گرایش مطالعات تاریخی هنر اسلامی)، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0009-0004-8494-4929 آرزو پایدارفرد استادیار گروه آموزشی هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-7950-1136 فرزانه فخر مربی گروه آموزشی صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-2127-2182 Journal Article 2026 02 15 Nomadism, as one of the oldest forms of human subsistence, carries a rich heritage of cultural and artistic elements. Among the Boyer-Ahmad nomads, clothing and handwoven textiles, as two fundamental pillars of identity, reflect the livelihood structure, climatic conditions, and beliefs of this people. However, the rapid transformations of the modern world have posed serious challenges to the survival of these elements. The main research question is: based on what components and processes can the pathology of clothing and handwoven textiles in the culture and art of Boyer-Ahmad nomads be explained? The aim of the research is to identify, analyze, and systematically classify the damages inflicted upon clothing and handwoven textiles, and to explain the processes affecting these damages. The research method is applied and descriptive-analytical, and data collection was conducted through documentary and field studies in the regions of Gorgo, Sardab, Kakan, Vezg, Zangava, and the Malah-Shore mountain pass. Data analysis was carried out using a qualitative and inductive approach. The findings indicate that the damages can be explained at two levels: "physical-technical" and "social-functional." At the physical level, factors such as environmental erosion, biological deterioration, and the use of substandard raw materials (synthetic fibers and unstable dyes) were identified. At a deeper level (social-functional), however, these elements have undergone a substantial transformation: native clothing has been reduced from an everyday garment to a ritual and performative attire, while handwoven textiles-under the influence of economic rationality and the influx of cheap industrial goods-have lost their consumptive function and have become commodified. The results indicate that although physical damages are potentially repairable, the cultural damages arising from generational rupture and lifestyle changes pose a more serious threat to the continuity of these arts. کوچ‌نشینی به‌عنوان یکی از کهن‌ترین شیوه‌های زیست بشر، حامل میراثی غنی از عناصر فرهنگی و هنری است. در میان عشایر بویراحمد، لباس و دست‌‎بافته‌ها دو رکن اساسی هویت، بازتاب‎دهندۀ ساختار معیشتی، اقلیمی و باورهای این قوم هستند. با این حال، تغییرات پرشتاب دنیای مدرن، بقای این عناصر را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. سؤال اصلی پژوهش آن است که آسیب‌شناسی لباس و دست‏‌بافته در فرهنگ و هنر عشایر بویراحمد براساس چه مؤلفه‌ها و فرآیندهایی قابل تبیین است؟ هدف پژوهش شناسایی، تحلیل و طبقه‌بندی نظام‌مند آسیب‌های وارده به لباس و دست‌بافته و تبیین فرآیندهای مؤثر بر این آسیب‌هاست. روش پژوهش، کاربردی و توصیفی- تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات به‌صورت اسنادی و میدانی در مناطق گُرگو، سَرداب، کاکان، وِزگ، زَنگَوا و گردنۀ مَلَه‌شوره انجام شده است. تحلیل اطلاعات با رویکرد کیفی و استقرایی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که آسیب‌های وارده در دو سطح «کالبدی- فنی» و «کارکردی-اجتماعی» قابل تبیین هستند. در سطح کالبدی، عواملی چون فرسایش محیطی، زوال بیولوژیک و استفاده از مواد اولیۀ نامرغوب (الیاف مصنوعی و رنگ‌های ناپایدار) شناسایی شد؛ اما در سطح عمیق‌تر (اجتماعی- کارکردی)، این عناصر دچار دگردیسی ماهوی شده‌اند. لباس بومی از یک پوشش روزمره، به یک تن‌پوش آیینی و نمایشی تقلیل یافته و دست‌‎بافته‌ها تحت تأثیر عقلانیت اقتصادی و نفوذ کالاهای صنعتی ارزان‌‎قیمت، کارکرد مصرفی خود را از دست داده و دچار کالایی‌‏شدن شده‌اند. نتایج، حاکی از آن است که اگرچه آسیب‌های کالبدی قابل بازسازی هستند؛ اما آسیب‌های فرهنگی ناشی از گسست نسلی و تغییر سبک زندگی، تهدیدی جدی‌تر برای تداوم حیات این هنرها محسوب می‌شوند. https://niamag.birjand.ac.ir/article_4196_0fd4b8a8354a77a3fa75e3d97e7a34e6.pdf