دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 13 31 2026 07 23 The Representation of Buzkashi Scenes on Polychrome Slip-Painted Ceramics Attributed to Nishapur: An Iconographic and Iconological Approach in the Samanid Period بازنمایی صحنه‌های بُزکِشی بر سفالینه‌های گلابه‌ای رنگارنگ منسوب به نیشابور: مبتنی‌بر رویکرد آیکنوگرافیک و آیکنولوژیک در دورۀ سامانی 23 38 4153 10.22077/nia.2026.10820.2030 FA نسرین بیک‌محمدی دانشجوی دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران خلیل الله بیک محمدی استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0003-3804-3930 Journal Article 2025 12 31 The study of polychrome slipware ceramics has long attracted scholarly attention due to their distinctive human and animal motifs. However, despite several decades of research on the origin and meaning of these designs, certain narrative scenes remain ambiguous and have not been satisfactorily interpreted. One particularly debated example is a shared scene depicted on three polychrome slipware vessels housed in the Sanandaj Museum, the Mostazafan Foundation Museum, and the Denver Art Museum. Previous interpretations of this scene, which rely primarily on historical sources, lack sufficient conceptual coherence and fail to provide definitive conclusions. Accordingly, reliance on historical studies alone does not adequately address the semantic complexity of these motifs, and the application of interdisciplinary approaches—particularly ethnography—offers the potential for a more precise and nuanced reading. The present study aims to re-examine this narrative scene, whose semantic and geographical roots are closely linked to the cultural sphere of Khorasan and Central Asia, by employing Erwin Panofsky’s iconographic approach in conjunction with ethnographic data. “The main research questions of this study are as follows: (1) What is the subject matter of the narrative scene depicted on the three ceramics under examination? (2) To what extent can ethnographic data and contemporary lived evidence reinforce and complement the interpretation of motifs on Samanid-period ceramics? This research has been conducted using a historical–analytical–comparative method, with data collected through library-based research. The findings indicate that the scene depicted on the three ceramics represents an ancient equestrian ritual and the game of buzkashi—an enduring practice rooted in the martial and cavalry traditions of Central Asian peoples, which has continued within this cultural sphere up to the present day. Such a conclusion demonstrates that the integration of ethnographic studies alongside historical analysis has the capacity to reveal deeper and concealed semantic layers in the motifs of Nishapur ceramics and provides an effective framework for their interpretation. مطالعۀ سفالینه‌های گلابه‌ای رنگارنگ به‌دلیل نقشمایه‌های انسانی و جانوری منحصربه‌فرد، همواره موردتوجه پژوهشگران بوده است؛ اما با وجود گذشت چند دهه از پژوهش‌ها دربارۀ ‌منشأ و معنای این نقوش، برخی صحنه‌های روایی هم‌چنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارند و به‌درستی تفسیر نشده‌اند. یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز، صحنۀ مشترک سه‌ سفالینۀ گلابه‌ای رنگارنگ نگه‌داری‌شده در موزه‌های سنندج، بنیاد مستضعفان و دنور است؛ صحنه‌ای که تفسیرهای پیشین متکی‌بر منابع تاریخی، از انسجام مفهومی کافی برخوردار نیستند و قطعیت لازم را ایجاد نمی‌کنند؛ از این‌رو، اتکا به مطالعات تاریخی به‌تنهایی پاسخ‌گوی پیچیدگی معنایی این نقوش نیست و بهره‌گیری از رویکردهای میان‌رشته‌ای، به‌ویژه قوم‌شناسی، امکان دستیابی به خوانشی دقیق‌تر و عمیق‌تر را فراهم می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی این صحنۀ روایی، که ریشۀ معنایی و جغرافیایی آن با قلمرو فرهنگی خراسان و آسیای میانه پیوند دارد، برپایۀ رویکرد آیکنوگرافی اروین پانوفسکی در کنار داده‌های قوم‌شناسی سامان یافته است. پرسش‌های اصلی این تحقیق عبارتنداز: 1) مضمون صحنۀ روایی مصور بر سه سفالینۀ مورد بررسی چیست؟ 2) داده‌های قوم‌شناسی و شواهد زیستۀ معاصر تا چه اندازه می‌توانند تفسیر نقوش سفالینه‌های دورۀ سامانی را تقویت و تکمیل کنند؟ این پژوهش با روش تاریخیِ تحلیلی-تطبیقی و با شیوۀ گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که صحنۀ منقوش بر سه سفالینه، بازنمایی کهن آئین اسب‌سواری و بازی بُزکِشی است؛ آئینی ریشه‌دار در سنت‌های رزمی و سواره‌نظامی اقوام آسیای میانه که تا امروز نیز در این گسترۀ فرهنگی تداوم یافته است. چنین نتیجه‌ای نشان می‌دهد که بهره‌گیری از مطالعات قوم‌‌شناسی در کنار خوانش تاریخی، توانایی گشودن لایه‌های پنهان و ژرف معنایی نقوش سفالینه‌های نیشابور را دارد و چشم‌اندازی کارآمد در تفسیر این آثار فراهم می‌کند. https://niamag.birjand.ac.ir/article_4153_37588c655ca22f7ca1664a2b211188ff.pdf