دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 30 2026 02 20 An Analysis of the Functional System of the Persian Garden in the Pictorial Space of the Garden Miniatures of Shah Tahmasp’s Shahnameh واکاوی نظام کارکردی باغ ایرانی در فضای تصویری باغ نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب 127 162 3965 10.22077/nia.2026.10208.1998 FA شمیم نطاق دانشجوی دکتری معماری اسلامی. دانشکده معماری و شهرسازی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0009-0006-6000-0493 آزیتا بلالی اسکویی استاد گروه معماری و شهرسازی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0000-0003-0096-9340 عباس غفاری دانشیار گروه معماری و شهرسازی. دانشکده معماری و شهرسازی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0000-0001-9302-3209 Journal Article 2025 10 05 The construction of gardens in Iran has a long history, and throughout different periods, gardens have served various functions. The Persian garden is one of the spaces that has received particular attention from Iranian miniaturists. Miniature painting, as one of the most significant and valuable forms of art, depicts the buildings and architecture contemporary to the artists. Since artists throughout history have visually expressed their perceptions of their culture and environment, these images represent the architecture of their respective periods.<br><br>The purpose of this research is to identify and analyze the functional system of the Persian garden within the pictorial space of Shah Tahmasp’s Shahnameh and to propose a new classification for the functional system of the formal–historical gardens depicted in these miniatures. Accordingly, the study seeks to answer the following questions based on the miniatures of Shah Tahmasp’s Shahnameh: which functions of the Persian garden are represented, and which of these represented functions demonstrate greater frequency and prominence in the miniatures? These questions are addressed using a descriptive–analytical method. Data and sources were collected through documentary and library-based research, and the statistical population consists of 74 garden miniatures from Shah Tahmasp’s Shahnameh.<br><br>Based on the verses of the Shahnameh and the visual analysis of the miniatures, the depicted gardens can be classified as governmental (palatial) gardens, pavilion gardens, residential (domestic) gardens, encampment (tent) gardens, and recreational gardens, whose primary functions include governmental, ceremonial, residential, recreational, and combined uses. Given that the patrons of these miniatures were kings and contemporary rulers, and considering the thematic content of the Shahnameh, the gardens represented in the miniatures belong to the social sphere of kings and rulers, while other garden functions are not taken into account. Among the various functions, governmental (palatial) gardens and encampment (tent) gardens have received greater attention from the miniaturist artists than other types. احداث باغ در کشور ما سابقه‌ای طولانی داشته و در طی دوران باغ‌ها کارکردهای مختلفی داشته‌اند. باغ ایرانی یکی از فضاهایی است که مورد توجه نگارگران ایرانی بوده، از طرفی هنر نگارگری، از مهم‌ترین هنرهای ارزشمند محسوب می‌شود و نگارگران بناها و معماری هم ‌عصر خود را به تصویر در آورده‌اند و از آنجا که در طول تاریخ هنرمندان برداشت خود را از فرهنگ و محیط خود به تصویر کشیده‌اند این تصاویر بازنمایی از معماری آن دوران است. هدف از این پژوهش شناسایی و تحلیل نظام کارکردی باغ ایرانی در فضای تصویری شاهنامه شاه طهماسب و ارائه دسته بندی جدید برای نظام کارکردی باغ‌های رسمی - تاریخی این نگاره‌ها است و به سوال‌های با استناد به نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب، کدام کارکردهای باغ ایرانی بازنمایی شده‌اند؟ کدام یک از این کارکردهای بازنمایی‌شده، از فراوانی و برجستگی بیشتری در نگاره‌ها برخوردار است؟ بر پایه روش توصیفی–تحلیلی پاسخ داده می‌شود. جمع‌‌آوری اطلاعات و منابع به صورت اسنادی - کتابخانه‌ای و جامعه آماری شامل 74 باغ نگاره شاهنامه شاه طهماسب است. با توجه به اشعار شاهنامه و نگاره‌ها، باغ‌هایی که ترسیم شده‌اند از نوع باغ حکومتی (کاخ)، باغ کوشک، باغ سکونتی (منزل)، باغ سراپرده (چادر) و باغ تفرجی است که عملکرد اصلی آن‌ها حکومتی، تشریفاتی، سکونتی، تفریحی و تلفیقی می‌باشد. به دلیل اینکه بانی ترسیم نگاره‌ها پادشاهان و حاکمان وقت بوده‌اند و با توجه به مضمون شاهنامه باغ‌های ترسیم شده در نگاره‌ها متعلق به جامعه شاهان و حاکمان بوده و سایر کارکردهای باغ در نظر نگرفته‌ شده است. باغ حکومتی (کاخ) و باغ سراپرده (چادر) بیشتر از سایر کارکردها مورد توجه هنرمندان نگارگر بوده است. https://niamag.birjand.ac.ir/article_3965_db9ad56c71619aeed9723314d1456037.pdf