دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 12 29 2025 08 23 Narrative Analysis of mention (dhkir) Retrieved from Quranic Verses of a Page from Khamseh of British Museum, No. AddMS25900 روایت شناسی اذکار برگرفته از آیات قرآنی در نگاره‌ای از خمسه نظامی موزه بریتانیا 210 226 3909 10.22077/nia.2026.8639.1908 FA فاطمه غلامی هوجقان دانش آموخته دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-6249-1568 حسن بلخاری قهی استاد تمام گروه مطالعات عالی هنر دانشگاه تهران 0000-0002-6304-4815 مینا صدری دانشیار گروه نقاشی و مجسمه سازی دانشگاه تهران Journal Article 2024 12 26 Paying attention to the calligraphic inscriptions in Persian paintings, which mainly include Quranic verses and admonitions derived from them, is an integral part of Iranian-Islamic painting and, in addition to the beauty of the work, has educational and training aspects for the audience. Despite their importance, no specific research has been conducted on Quranic inscriptions in miniature art so far. This study aims to explore the implicit connections between the narrative depicted in the painting "Majnun Taking Refuge in the Kaaba" and the content of the Quranic verses and phrases included within it. The artwork was selected intentionally for this exploration. The central question guiding this research is to understand why the artist refrained from directly transcribing Quranic verses and instead opted for phrases inspired by them. The findings of this study indicate that the artist selectively incorporated verses with deliberate intentions. At times, the verses were adapted into phrases to address God directly, thereby emphasizing His presence in every moment of life. In other cases, the omission of temporal references from a verse allowed for the portrayal of timelessness, extending the reflective nature of these expressions across all periods. The consistent use of third-person references within the inscriptions further suggests that the artist sought to highlight the perspective of an omnipresent observer (God), aware of all events. The present research is qualitative in nature and uses a descriptive-analytical and interpretive method, and has benefited from library resources (real and virtual). توجه به کتیبه‌های خوشنویسی موجود در نگاره‌ها که عمدتاً شامل آیات قرآنی و اذکار برگرفته از آن هستند، بخشی لاینفک از نگارگری ایرانی- اسلامی بوده و علاوه بر زیبایی اثر، واجد جنبه‌های تعلیمی و تربیتی برای مخاطب هستند. تاکنون هیچ پژوهشی در ارتباط با کتیبه‌های قرآنی در نگارگری صورت نگرفته و پژوهش حاضر درصدد است به ارتباط ضمنی و پنهان میان داستان نگاره و فحوای آیات و اذکار نقش بسته در نگاره «پناه بردن مجنون به کعبه» پی ببرد که به صورت غیرتصادفی انتخاب شده‌است. تحقیق حاضر قصد دارد تا به این سوال پاسخ دهد که به چه دلیلی هنرمند از به کار بردن عین آیات طفره رفته و اذکاری ملهم از آیات قرآنی را مورد استفاده قرار داده‌است؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که هنرمند با اهداف خاصی آیات را گزینش می‌کرده‌ و گاهی نیز با دخل و تصرف در آیه و تبدیل کردن آن به ذکر، خداوند را مخاطب قرار داده و مخاطب را به حضور او در تمامی صحنه‌های زندگی توجه می‌داده‌ و گاهی نیز با حذف قیود زمان از آیه، توانسته‌ تا بی‌زمانی را القا کند که وجه تنبّه ذکر را به همه زمان‌ها تسری داده و به صورت آگاهانه و از سر اعتقاد، اغلب از آیات و اذکار سوم شخص بهره گرفته‌‌ تا نشان‌دهنده ناظری بیرونی (خداوند) باشد که عالِم به کل ماجرا است. تحقیق پیش رو از نوع کیفی و به روش توصیفی- تحلیلی و تفسیری بوده و از منابع کتابخانه‌ای (واقعی و مجازی) بهره گرفته‌است. https://niamag.birjand.ac.ir/article_3909_4175a4b46a45813fccf4bd34c779d817.pdf