دانشگاه بیرجند و همکاری انجمن علمی فرش ایران نگارینه هنر اسلامی 2382-9885 5 16 2019 02 20 Recognition of Decoration of School-Mosques of Qajar Age of Arak بازشناسی تزئینات مسجد-مدرسه‌های دوره قاجار اراک 30 43 1043 10.22077/nia.2019.2079.1170 FA کبریا بیات دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول کورش مومنی دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول(نویسنده مسئول) 0000-0002-6978-3571 Journal Article 2018 12 01 In Qajar period, the decorations are important because of integration of tradition and modernity. In addition,<br />high number of mosque - schools in this period have made and their decoration of these buildings is important. So<br />in this research, three mosque - schools sepahdari, Aghazeiadin and Khansari in Arak city have been investigated<br />with descriptive - analytical method to answer this question that what is decoration of this building. At this point,<br />we have studied the historical sources and assembled the required data by direct presence in building and vector<br />photography, then we have analyzed the necessary information. The results show that the decoration of these buildings<br />is tiling, brick, engraving on stone and build of gypsum. The tiling shows itself in motifs of Khataiy, Islimi,<br />Moaagholi and Inscription and has the highest variety of motifs. Brick decoration has variety in tactic, location<br />and form, and it has the largest area. Also the results show that gypsum decoration with plant motifs and engraved<br />with geometric and Fantasy plant have been used. Finally, the findings of the study indicate that decoration of these<br />buildings has 47 kinds of sample. در دوره قاجار، تزیینات به دلیل تلفیق سنت و مدرنیته و تنوع نقش، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بهره مندی گسترده از بنای مسجد-مدرسه ها در این دوره، سبب شد هاست تزیینات این ابنیه حائز اهمیت گردد. در این پژوهش سعی شده است تا با بررسی سه مسجد-مدرسه سپهداری، آقاضیاءالدین و خوانساری، واقع در اراک، با روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش که تزیینات این ابنیه شامل چه گونه ها و نقوشی می باشند، پاسخ مناسبی ارائه گردد. به این منظور نگارندگان به بررسی منابع تاریخی پرداخته و با حضور مستقیم در بنا و عکسبرداری، اطلاعات لازم را گردآوری و سپس تحلیل نمود هاند. نتایج این بازشناسی نشان م یدهد که تزیینات این ابنیه شامل کاشی کاری، آجرکاری، گچبری و حجاری می باشد. کاشی کاری در این ابنیه خود را در نقوش ختایی، اسلیمی، معقلی و کتیبه به نمایش گذارده که بیشترین تنوع نقوش را دارا می باشد. تزیینات آجرکاری علاوه بر این که از حیث تکنیک و محل قرارگیری متنوع است؛ از حیث شکل آجرها نیز دارای تنوع بوده و بیشترین سطح تزیینات را به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج پژوهش در برگیرنده این موضوع است که تزیینات گچبری با طرح گیاهی و تزیینات حجاری با طرح های هندسی و گیاهی انتزاعی، مورد استفاده قرار گرفته است. در نهایت یافته های پژوهش نشان میدهد تزیینات ابنیه مورد بررسی دارای 48 نمونه مختلف می باشد. https://niamag.birjand.ac.ir/article_1043_b9141aff1412dc76340b3822d9ea6c72.pdf